اختلالات سطح چربی خون

کلسترول خون

 

تعریف اصطلاحات 

کلسترول بالا یا هایپرکلسترولمیااز اصلی ترین عوامل ایجاد کننده بیمارهای قلبی و عروقی است. کلمه کلسترول (Cholesterol) از واژهای یونانی chole به معنی صفرا به اضافه stereos به معنی جامد و نهایتا ol پسوندی که در آخر الکل ها می آید. کلسترول یک استرول (یا استروئید اصلاح شده) و مولکول لیپیدی است که توسط سلولهای حیوانات سنتز می شود این خود نیز به علت ن است که کلسترول یکی از اجزای اصلی ساختمان غشاء سلولها و بعضی هورمونها در جانوران است (به غیر از باکتری ها و گیاهان) است. کلسترول یکپارچگی و روان بودن غشاء سلول را باعث می شود. همین کلسترول سلولهای جانوری را بی نیاز به دیواره سلولی (که در سلولهای گیاهی وجود دارد) کرده است بنابرین این سلولها بدون محدودیت شکلشان را می توانند تغییر داده و حرکت کنند. علاوه بر این کلسترول بعنوان پیش ساز برای هورمونهای استروئیدی، اسیدهای صفراوی و ویتامین D نیز نقش آفرینی می کند. در مهره داران سلولهای کبدی هستند که مقدار زیادی کلسترول نسبت به بقیه سلولها سنتز می کنند. کلسترول در پروکاریوتها مانند باکتری ها و آغازیان وجود ندارد. البته استثناهایی هم وجود دارد مانند باکتری مایکوپلاسما که برای رشد به کلسترول نیازمند است.  فردی به نام François Poulletier de la Salle برای اولین بار (سال 1769) کلسترول را در سنگ صفراوی شناسایی نمود. با این وجود شیمی دانب به نامو Michel Eugène Chevreul در سال 1815 واژه کلسترین را بر آن نهاد.  کلسترول چربی مانند و مومی بوده و در  سلولهای کبد و سایر سلول‌ها سنتز می شود و نیز در بعضی از مئاد غذایی خاص من جمله لبنیات، تخم مرغ و گوشت وجود دارد. بدن حیوانات (و انسان) جهت عملکرد طبیعی به مقدار مناسبی از کلسترول نیاز خواهد داشت. البته باید خاطر نشان کرد که این نیاز محدود بوده و در صورت بیشتر شدن از میزان مورد نیاز بدن، فرد در خطر ابتلا به انواع بیماری ها مانند بیماری های قلبی عروقی قرار می‌گیرد.

نقش کلسترول در بیماری های قلبی عروقی

وقتی که میزان زیادی کلسترول در خون یک فرد موجود باشد، احتمال دارد مولکول های کلسترول  در دیواره داخلی رگها رسوب کرده باعث تنگ تر شدن رگهای قلبی و نتیجتا کاهش خونرسانی به قلب شود. این باریک شدن داخل رگها سبب تصلب شریان و نهایتا ابتلا به بیماری های قلبی خواهد شد. زمانیکه مسیر خون حاوی اکسیژن به قلب بسیار تنگ شود، در فرد درد قفسه سینه یا آنژین صدری ایجاد می‌شود. در صورتی که خونرسانی به قسمتی از قلب کاملا قطع بشود، فرد به بیماری عروق کرونری مبتلا و در نتیجه آن سکته قلبی ایجاد خواهد شد.

انواع کلسترول در خون

مولکول های کلسترول که درون خون شما در جریانند، به پروتئین هایی متصل می شوند و تشکیل کمپلکسی به نام لیپوپروتئین می‌دهد. لیپوپروتئین ها خودشان به چند گروه پرچگال، کم چگال و یا خیلی کم چگال بسته به ترکیب مقدار چربی و پروتئین آن تقسیم می‌شوند.

1- لیپوپروتئین کم چگال یا LDL : به انگلیسی low-density lipoprotein این لیپوپروتئین که به LDL  یا بطور عامیانه کلسترول بد معروف است، در دیواره رگها رسوب کرده و مجرای رگ ها را باریک می نماید. هر قدرمقدار  LDL بیشتری در خون باشد، خطر بیماری قلبی عروقی در فرد بیشتر خواهد شد.

2- لیپوپروتئین پرچگال یاHDL: به انگلیسی High-density lipoprotein  این لیپوپروتئین که به  HDL  یا بطور عامیانه کلسترول خوب معروف بوده و برای کاهش کلسترول بد یا LDL در بدن کمک می‌کند. هرچه سطح کلسترول از نوع HDL خون بالاتر باشد، بهتر خواهد بود. در صورتی که سطح HDL خون پایین باشد به همانقدر نیز خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی افزایش خواهد یافت.

3- لیپوپروتیئن خیلی کم چگال یاVLDL: به انگلیسی Very-low-density lipoprotein  این  لیپوپروتئین تقریبا شبیه کلسترول LDL بوده، ولی مقدار چربی در آن بیشتر از بقیه است و به مقدار خیلی کمی دارای پروتئین می باشد.

- تری گلیسیرید به انگلیسی  Triglycerides: در برگه آزمایش به اختصار TG نوشته می شود. تری گلیسیرید نوع دیگری از  چربی خون است و از خود بسیار کم چگال است. مقدار کالری اضافی، الکل و یا قندخون بدن تبدیل به تری گلیسیرید شده و نهایتا در سلول‌های چربی ذخیره خواهند شد.

عوامل تاثیر گذار بر سطح کلسترول خون

عوامل متعددی می‌توانند بر سطح کلسترول در خون تاثیر گذار باشند

که شامل: 1- رژیم غذای: لیپیدهای اشباع و کلسترول که در مواد غذایی وجود دارد سطح کلسترول در خون را افزایش خواهند داد. کاهش تغذیه از خوراکی‌ های دارای چربی اشباع و کلسترول در سلامت قلبی و عرقی کمک کننده است. 2- وزن: اضافه وزن و  نیز چاقی نه تنها خطر ابتلا به بیماری قلبی عروقی را افزایش می‌دهد بلکه باعث افزایش در سطح کلسترول خون نیز می گردد. کاهش وزن به کاهش کلسترول LDL و افزایش کلسترول HDL کمک شایانی می نماید. 3- ورزش: فعالیت بدنی منظم کلسترول HDL را افزایش و کلسترول LDL را کاهش خواهد داد. ورزش توصیه شده توسط متخصصین روزانه حداقل 30 دقیقه است. 4- سن و جنس: هر قدر سن بالا رود سطح کلسترول خون نیز افزایش پیدا خواهد کرد. قبل از یائسگی کلسترول زنان کمتر از مردان بوده ولی پس از یائسگی کلسترول خون در زنان بیشتر از مردان هم سن خود افزایش پیدا خواهد نمود. 5- قند خون: دیابتی که کنترل نشده نیز عامل افزایش کلسترول خون است. 6- عوامل ارثی: کلسترول بالا هم مانند بعضی دیگز از بیماریها می‌تواند ارثی باشد. 7- سیگار کشیدن: مواد سمیسیگار به دیواره‌ رگ ‌های خونی آسیب می رساند و آنها را جهت رسوب کردن کلسترول آماده مستعد می کند.. سیگار همچنین باعث کاهش کلسترول خوب خون (HDL) شود. 8- دلایل دیگر:  برخی از داروها و بیماری‌ های خاص احتمالا سطح کلسترول خون را افزایش می دهند.

سطح طبیعی کلسترول خون

افراد بالای بیست سال سن بایستی حد اقل هر پنج سال یکبار آزمایش کلسترول را انجام دهند. میزان نرمال کلسترول به قرار زیر است.

کلسترول تام یا Total cholesterol

راهنما

زیر 200 میلی گرم در دسی لیتر خون

عالی

200 تا 239 میلی گرم در دسی لیتر خون

در محدوده بینابینی

بالاتر از 240 میلی گرم در دسی لیتر خون

بالا و خطر ساز

 

کلسترول بد یا  LDL

راهنما

زیر 70 میلی گرم در دسی لیتر خون

مناسب ترین مقدار برای بیماران قلبی

زیر 100 میلی گرم در دسی لیتر خون

مناسب ترین برای افراد در خطر ابتلا به بیماری قلبی

بین 100 تا 129 میلی گرم در دسی لیتر خون

نسبتا مناسب

بین 130 تا 159 میلی گرم در دسی لیتر خون

در محدوده خطر (بینابینی)

بین 160 تا 189 در دسی لیتر خون

بالا

190 میلی گرم به بالا در دسی لیتر خون

بسیار بالا

 

کلسترول خوب یا HDL

راهنما

زیر 40 میلی گرم در مردان در دسی لیتر خون

زیر 50 میلی گرم در زنان در دسی لیتر خون

کم

بین 50 تا 59 میلی گرم در دسی لیتر خون

متوسط

بالای 60 میلی گرم در دسی لیتر خون

عالی

 

تری گلیسرید خون

راهنما

زیر 150 میلی گرم در دسی لیتر خون

عالی

بین 150 تا 199 در دسی لیتر خون

در محدوده خطر یا بینابینی

بین 200 تا 499 در دسی لیتر خون

خطرناک

بالای 500 میلی گرم در دسی لیتر خون

بسیار خطرناک

درمان کلسترول بالا

درمان بستگی به میزان کلسترول خون فرد می باشد و با استفاده از تغییرات در سبک زندگی تا درمان ‌های پزشکی استفاده کرد. برخی از داروهای مورد استفاده برای درمان کلسترول بالای خون شامل: استاتین ها، نیاسین، آسپرین، داروهای درمان فشار خون بالا

سبک زندگی سالم می‌تواند به بیماران با کلسترول بالا کمک کند مانند: ورزش کردن و فعالیت بدنی، مصرف میوه و سبزی، مصرف غلات کامل، مصرف نکردن غذاهای دارای چربی اشباع (غذاهای سرخ کرده و ...)، استفاده از چربی های مفید مثل کانولا و روغن زیتون البته مصرف این نوع چربی نیز نباید بیشتر از 10% کل کالری دریافتی فرد باشد، کاهش وزن، خواب کافی، ترک سیگار، اجتناب از مصرف الکل، مصرف ماهی مانند ماهی تن و سالمون.

پیشگیری از افزایش سطح کلسترول خون

کاهش وزن، نکشیدن یا ترک سیگار، کاهش مصرف چربی و نمک در غذا. استفاده از میوه و سبزی در رژیم غذایی، ورزش روزانه حداقل 30 دقیقه می تواند در پیشگیری از افزایش کلسترول خون مفید باشد. 

-----------------------------------------------------------------------------------------

استفاده از مطالب سایت فقط با ذکر منبع و لینک این صفحه امکانپذیر است

آدرس ما : ایران - اصفهان - دروازه شیراز - ابتدای چهار باغ بالا - بن بست دادستان - آزمایشگاه دکتر شریفی
طراحی سایت : وب @ ایران