مطالب مرتبط
بیشتر بخوانید
ریزش مو: علل، انواع، آمار جهانی و تستهای آزمایشگاهی
تاریخ انتشار
۱۲ تیر ۱۳۸۳
۱. مقدمه
ریزش مو (آلوپسی) یکی از رایجترین مشکلات پوست و مو است که هر دو جنس و تمامی گروههای سنی را تحت تأثیر قرار میدهد. این موضوع علاوه بر پیامدهای جسمی، بر سلامت روان و کیفیت زندگی نیز تأثیرگذار است. آگاهی از علل، فراوانی جهانی و تستهای تشخیصی در آزمایشگاه، گام نخست در مدیریت مؤثر این وضعیت است.
۲. آمار و شیوع جهانی
- طبق مطالعات، حدود ۸۵٪ مردان و ۳۳٪ زنان در طول زندگی خود به نوعی از ریزش مو مبتلا میشوند.
- در سن ۳۰ سالگی، ریزش مو در ۲۵٪ مردان و ۱۲٪ زنان آغاز میشود؛ و تا سن ۶۵ سالگی، ۵۳٪ مردان و ۳۷٪ زنان دچار شیمی هستند .
- در چین، حدود ۲۵۰ میلیون نفر دچار ریزش مو هستند (نسبتاً ۱ نفر از هر ۶ نفر).
- آلوپسی آرهآتا در سطح جهان حدود ۲٪ از جمعیت را در بر میگیرد.
- افزایش مراجعهها به کلینیکهای پوست و مو از ۱٫۲۴٪ در سال ۲۰۱۰ به ۹٫۴۴٪ در سال ۲۰۲۰ را نشان میدهد. آلوپسی آندروژنتیک (AGA) در همین دوره از ۱۷٪ به ۳۲٪ افزایش یافته است.(1).
کشورهای دارای بیشترین نسبت کچلی مردان (ردهبندی از اول تا دهم)
طبق دادههای بهروز (سال ۲۰۲۴) از منابع مختلف مانند World Population Review و Media Market US:(2).
| رتبه | کشور | درصد مردان مبتلا به ریزش موی الگوی مردانه (کچلی) |
|---|---|---|
| 1 | اسپانیا | حدود 44.50٪ |
| 2 | ایتالیا | حدود 44.37٪ |
| 3 | فرانسه | حدود 44.25٪ |
| 4 | ایالات متحده | حدود 42.68٪ |
| 5 | آلمان | حدود 41.51٪ |
| 6 | کرواسی | حدود 41.32٪ |
| 7 | کانادا | حدود 40.94٪ |
| 8 | جمهوری چک | حدود 40.90٪ |
| 9 | استرالیا | حدود 40.80٪ |
| 10 | نروژ | حدود 40.75٪ |
وضعیت ریزش مو در زنان
اطلاعات دقیقی برای رتبهبندی زنان در کشورهای مختلف در دسترس نیست، اما برخی تغییرات درصدی گزارش شدهاند:
- در چین، سهم زنانی که ریزش مو را گزارش کردهاند از ۳۱ ٪ در سال ۲۰۱۷ به ۵۳ ٪ در سال ۲۰۲۱ افزایش یافت.
- اسپانیا: از ۲۰ ٪ به ۲۵ ٪
- آلمان: از ۱۶ ٪ به ۱۷ ٪
- فرانسه: از ۱۲ ٪ به ۱۵ ٪
- ایالات متحده: از ۱۱ ٪ به ۱۲ ٪
- بریتانیا: از ۶ ٪ به ۹ ٪
وضعیت ریزش مو در ایران
طبق آمار جهانی ارائهشده ، حدود ۳۵.۰۳ ٪ از مردان ایرانی به ریزش موی الگوی مردانه مبتلا هستند.
متأسفانه آمار دقیقی درباره شیوع ریزش مو در زنان در ایران در دسترس نیست (3).
۳. انواع ریزش مو
- ریزش موی آندوژنتیک (Androgenetic Alopecia)
علت: ترکیبی از عوامل ژنتیکی و هورمونی؛ حساسیت فولیکولها به DHT( دی هیدروتستسترون) منجر به کوچکشدن و در نهایت ریزش مو میشود.
اگر میخواهید بدانید شما به کدام مدل از ریزش موهای آندروژنتیک مبتلا هستید. طبقه بندی استاندارد نوروود همیلتون پاسخ سوال شما در این زمینه را خواهد داد(4).
شکل 1. طبقه بندی نوروود همیلتون در مورد ریزش موی آندروژنتیک. (Courtesy of Nina Otberg, MD, and Jerry Shapiro, MD, Vancouver, British Columbia, Canada)
درمان های مربوط به ریزش موی آندروژنتیک
در میان مردان و زنان درمان های مربوط به ریزش مو می تواند متفاوت باشد.در ادامه خلاصه ای از جدیدترین روش های درمانی برای این موضوع به تفکیک مرد و زن بیان می کردد(4-5).
جدول 2 -گزینههای اصلی درمان خط اول برای آلوپسی آندروژنتیک مردانه
| عوارض جانبی عمده | دوز توصیه شده | مکانسیم اثر | تأیید درمان (FDA یا سایر کشورها) | نام دارو |
|---|---|---|---|---|
| عوارض جانبی جنسی | 1 میلیگرم یک بار در روز | مهار 5 آلفا-ردوکتاز | تایید شده | فیناستراید |
| عوارض جانبی جنسی | 0.5 میلیگرم یک بار در روز | مهار 5 آلفا-ردوکتاز | تایید شده در چندین کشور از جمله کره و مکزیک | دوتاسراید |
| جذب سیستمیک که منجر به همان عوارض جانبی جنسی فیناستراید خوراکی میشود، هنوز مشخص نیست. | ژل موضعی 1% یا محلول موضعی 0.25%، روزی یک بار روی پوست سر | مهار 5 آلفا-ردوکتاز | تایید نشده | فیناستراید موضعی |
| هایپرتریکوز درماتیت تماسی |
محلول 5%، مصرف موضعی دو بار در روز | اثرات ناشناخته، احتمالا ضد آندروژنها، گشادکننده عروق و ضد التهابی | تایید شده | مینوکسیدیل |
| واکنش اریتماتوز | محلول 0.1%، مصرف موضعی یک بار در روز | طولانی کردن فاز آناژن | تایید نشده | لاتانوپروست |
| — | شامپوی 2%، 5 دقیقه روی سر بماند و سپس آبکشی شود، 3 روز در هفته استفاده شود | سطح DHT فولیکول مو را کاهش میدهد | تایید نشده | کتوکونازول |
جدول 3 -گزینههای اصلی درمان خط اول برای آلوپسی آندروژنتیک زنانه
| عوارض جانبی عمده | دوز توصیه شده | مکانسیم اثر | تأیید درمان (FDA یا سایر کشورها) | نام دارو |
|---|---|---|---|---|
| تراتوژن بودن عوارض جانبی جنسی احتمال افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه |
۲.۵ تا ۵ میلیگرم یک بار در روز (بهعلاوهی یک روش پیشگیری از بارداری مؤثر در صورت قرار داشتن در سن باروری) |
مهار 5 آلفا-ردوکتاز | تایید نشده | فیناستراید |
| تراتوژن بودن عوارض جانبی جنسی احتمال افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه |
۰.۵ میلیگرم یک بار در روز (بهعلاوهی یک روش پیشگیری از بارداری مؤثر در صورت قرار داشتن در سن باروری) |
مهار 5 آلفا-ردوکتاز | تایید نشده | دوتاسراید |
| تراتوژن بودن | ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیگرم در روز | آنتی آندروژن، کاهشدهنده سطح تستوسترون و آنتاگونیست رقابتی گیرنده آندروژن | تایید نشده | اسپیرونولاکتون |
| تراتوژن بودن سمیت کبدی |
سیپروترون استات ۲۵ تا ۵۰ میلیگرم در روز در روزهای ۱ تا ۱۰ چرخه قاعدگی همراه با OCP (سیپروترون استات ۲ میلیگرم + اتینیل استرادیول ۳۵ میلیگرم) یا OCP حاوی سیپروترون استات به تنهایی. سیپروترون استات ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم در روز در صورت یائسگی |
آنتی آندروژن، آنتاگونیست رقابتی گیرنده آندروژن، با سرکوب LH و FSH سطح تستوسترون را کاهش میدهد. | تایید نشده | سیپروترون استات |
| هایپرتریکوز درماتیت تماسی منع مصرف در دوران بارداری |
محلول ۲ تا ۵ درصد؛ مصرف موضعی یک بار (۵ درصد) یا دو بار در روز (۲ درصد) | اثرات ناشناخته، احتمالا ضد آندروژنها، گشادکننده عروق و ضد التهابی | تایید شده | مینوکسیدیل |
| واکنش اریتماتوز | محلول 0.1%، مصرف موضعی یک بار در روز | طولانی کردن فاز آناژن | تایید نشده | لاتانوپروست |
| — | شامپوی 2%، 5 دقیقه روی سر بماند و سپس آبکشی شود، 3 روز در هفته استفاده شود | سطح DHT فولیکول مو را کاهش میدهد | تایید نشده | کتوکونازول |
آلوپسی آرهآتا (Alopecia Areata)
نوعی بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به فولیکول مو حمله میکند. شیوع حدود ۲٪ از جمعیت؛ اغلب در کودکان و جوانان بروز میکند و پیامدهای روانی قابل توجهی دارد. آلوپسی آرهآتا یک اختلال خودایمنی است که با ریزش موی گذرا و بدون ایجاد اسکار و حفظ فولیکول مو مشخص میشود. ریزش مو میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از ریزش در نواحی مشخص گرفته تا ریزش موی منتشر یا کامل، که میتواند تمام نواحی دارای مو را تحت تأثیر قرار دهد(6).
شکل2- فرم شدید و خفیف آلوپسی آره آتا( برگرفته از سایت dermnetnz)(7).
تلوژن افلوویوم (Telogen Effluvium)
نوعی ریزش موقتی که ناشی از استرس، تغییرات هورمونی، کمبود تغذیهای یا بیماری است و باعث میشود مو از فاز رشد (آناژن) به فاز استراحت (تلوژن) منتقل شود.
علت تلوژن افلوویوم چیست؟
در پوست سر یک فرد سالم و طبیعی، حدود ۸۵٪ از فولیکولهای مو به طور فعال در حال رشد هستند (موهای آناژن) و حدود ۱۵٪ در حال استراحت هستند (موهای تلوژن). تعداد کمی از موها نیز ممکن است در مرحله کاتاژن باشند. یک فولیکول مو معمولاً به مدت ۴ سال یا بیشتر موهای آناژن رشد میکند، سپس حدود ۴ ماه استراحت میکند. یک موی آناژن جدید در زیر موی تلوژن در حال استراحت شروع به رشد میکند و آن را بیرون میراند. بنابراین، طبیعی است که روزانه حدود ۱۰۰ مو را روی شانه، برس، در لگن یا روی بالش، در نتیجه چرخه طبیعی موی سر، از دست بدهیم. اگر شوکی به سیستم وارد شود، تا ۷۰٪ از موهای آناژن میتوانند به تلوژن تبدیل شوند و در نتیجه نسبت معمول را معکوس کنند. محرکهای معمول عبارتند از:
- زایمان: ریزش مو پس از زایمان. این حالت میتواند پس از چند ماه برطرف شود یا به ریزش موی زنانه تبدیل شود.
- فیزیولوژیک
- ریزش موی نوزادی
- بیماری حاد یا مزمن، به ویژه اگر تب وجود داشته باشد
- عمل جراحی
- تصادف
- استرس روانی
- کاهش وزن، رژیم غذایی غیرمعمول یا کمبود تغذیهای (مثلاً کمبود آهن/)
- داروهای خاص
- اختلالات غدد درونریز (مثلاً کمکاری تیروئید، پرکاری تیروئید)
- قطع قرص ضدبارداری
- سفر به خارج از کشور که منجر به پرواززدگی میشود
- بیماری پوستی که پوست سر را تحت تأثیر قرار میدهد (مثلاً اریترودرمی)
- قرار گرفتن بیش از حد در معرض آفتاب
شکل 3- نمای ریزش مو در تلوژن افلوویوم(برگرفته از سایت dermnetnz)(8).
۴. علل اصلی
- ژنتیک و هورمونها: حساسیت فولیکولی به هورمونهایی مانند DHT
- کمبود مواد مغذی: آهن، ویتامین D، روی و ویتامین B12 در بسیاری از ریزشها نقش دارند.
- اختلالات تیروئیدی: افزایش یا کاهش TSH میتواند منجر به ریزش مو شود.
- اختلالات هورمونی و استرس: نقش استرس مزمن و هورمونهایی مانند کورتیزول و DHEA(دهیدرواپی آندروسترون) در ایجاد تلوژن افلوویوم مهم است .
- علل خودایمنی و روانی: در آلوپسی آرهآتا ، عوامل ژنتیکی، روانی (استرس، اضطراب) و تغذیهای نقش دارند .
- علل کمتر رایج: شامل عفونتها (مانند سیفلیس)، داروها و بیماریهای جلدی
۵. تستهای آزمایشگاهی برای شناسایی علل ریزش مو در آزمایشگاه دکتر شریفی
به منظور شناسایی علل ریزش مو پزشکان متخصص می بایست از تست های آزمایشگاهی برای تشخیص بهتر استفاده نمایند. اغلب این تست ها در آزمایشگاه دکتر شریفی قابل انجام است. برخی از این موارد عبارتند از :
۵.۱. تستهای خونی پایه:
- CBC (شمارش کامل خون) بررسی کمخونی
- Ferritin ذخیره آهن؛ کمبود آن اغلب در ریزش مو دیده میشود
- Vitamin D، B12 بررسی کمبودهای تغذیهای مؤثر در فولیکولها .
- TSH، T3، T4 غربالگری عملکرد تیروئید .
۵.۲. تستهای هورمونی:
- تست های مرتبط با هورمون های جنسی: تستهایی مانند DHT، تستوسترون، استروژن
- FSH و LH کنترل محور تولید هورمونهای جنسی
۵.۳. تستهای استرس و متابولیک:
- کورتیزول (سطح استرس) و DHEA اندازهگیری پاسخ استرس بدن.
- پنل ریزمغذیها : بررسی ویتامینها و مواد معدنی مرتبط با سلامتی مو.
۵.۴. تستهای تخصصی و تصویری:
- تریکوسکوپی، اندازهگیری قطر و تعداد مو برای تشخیص دقیقتر .
- بیوپسی پوست سر (در صورت نیاز) و بررسی بافتی (در موارد خاص).
درمان های جدید ریزش مو
تغذیه، سبک زندگی و تأثیر آن بر سلامت مو
مصرف نوشیدنیهای شیرین و الکل با ریزش مو مرتبط است؛ پژوهشی شامل بیش از ۶۱ هزار نفر نشان میدهد که نوشیدن بیش از ۳.۵ لیتر نوشابه در هفته، به ویژه برای مردان، خطر کچلی را افزایش میدهد. در مقابل، کمبود ویتامین D و آهن با شدت بیشتری از ریزش مو مرتبط است؛ مصرف مکملهای آهن، عصاره چای سبز و برگ خرمالو نیز به کاهش ریزش و افزایش ضخامت مو کمک میکند.
درمانهای پیشرفته با سلولهای بنیادی و ATP
پژوهشگران در مادرید با استفاده از ترکیب سلولهای بنیادی از بافت چربی ATP+ در موشها، بازیابی مو را در ۱۰۰٪ از موشهای نر (نیم آنها رشد کامل، نیم دیگر رشد شدید) و ۹۰٪ از موشهای ماده مشاهده کردند. این رویکرد نوظهور میتواند جایگزینی غیرهورمونی و کارآمد برای کاشت مو و داروهای فعلی باشد.
استمسلها، PRP و اگزوزومها (Exosomes)
درمانهای PRP، سلولهای بنیادی از بافت چربیگرفته شده و اگزوزومها بهعنوان درمان های جدید پزشکی بازسازیکننده و رشد مجدد طبیعی فولیکولها در حال پیشرفت هستند.
تحویل هدفمند دارو با نانوحاملها
سیستمهای جدید مانند نانوکریستالها، نانوذرات کپسولهشده و ژلهای موضعی در جهت رساندن مؤثرتر ترکیبات درمانی به فولیکول مو در حال توسعه هستند(9).
منابع:
- Hsiang EY, Semenov YR, Aguh C, Kwatra SG. Seasonality of hair loss: a time series analysis of Google Trends data 2004–2016. British Journal of Dermatology. 2018 Apr 1;178(4):978-9.
- Gupta AK, Hall DC. Hair loss treatment and restoration: Online interest trends and video‐based social media content. Journal of Cosmetic Dermatology. 2022 Nov;21(11):5902-9.
- Bazargan AS, Jafarzadeh A, Ayoubi A, Roohaninasab M, Dilmaghani S, Salehi S, Goodarzi A. Investigating the Relationship Between Androgenetic Alopecia and Hair Shape, Color, and Thickness: A Case‐Control Study. Health Science Reports. 2025 May;8(5):e70764.
- Oiwoh SO, Enitan AO, Adegbosin OT, Akinboro AO, Onayemi EO. Androgenetic alopecia: A review. Nigerian Postgraduate Medical Journal. 2024 Apr 1;31(2):85-92.
- Kelly Y, Blanco A, Tosti A. Androgenetic alopecia: an update of treatment options. Drugs. 2016 Sep;76(14):1349-64.
- Pratt CH, King LE, Messenger AG, Christiano AM, Sundberg JP. Alopecia areata. Nature reviews Disease primers. 2017 Mar 16;3(1):1-7.
- https://dermnetnz.org/topics/alopecia-areata
- https://dermnetnz.org/topics/telogen-effluvium
- Pan X, Yu R, Wu J, Li W, Huang R, Huang W, Huang Y, Wang Y, Zuo H. Technological Advances in Anti-hair Loss and Hair Regrowth Cosmeceuticals: Mechanistic Breakthroughs and Industrial Prospects Driven by Multidisciplinary Collaborative Innovation. Aesthetic Plastic Surgery. 2025 Aug 11:1-50.
نظرات
