تشخیص غلظت خون

پلی سیتمی یا غلظت خون وضعیتی است که منجر به افزایش سطح گلبول‌های قرمز در گردش خون و در جریان خون می‌شود. افراد مبتلا به پلی سیتمی افزایش هماتوکریت، هموگلوبین یا تعداد گلبول‌های قرمز خون بالاتر از حد طبیعی دارند. پلی سیتمی معمولاً بر حسب افزایش هماتوکریت (هماتوکریت نسبت حجم گلبول‌های قرمز خون به حجم کل خون) یا غلظت هموگلوبین (هموگلوبین پروتئینی است که وظیفه انتقال اکسیژن در خون را بر عهده دارد) در تست غلظت خون گزارش می‌شود.

هماتوکریت (HCT): پلی سیتمی زمانی در نظر گرفته می‌شود که هماتوکریت در زنان بیش از ۴۸ درصد و در مردان ۵۲ درصد باشد.

هموگلوبین (HGB): پلی س.یتمی زمانی در نظر گرفته می‌شود که سطح هموگلوبین بیش از ۱۶.۵ گرم در دسی لیتر در زنان یا سطح هموگلوبین بیشتر از ۱۸.۵ گرم در دسی لیتر در مردان وجود داشته باشد.

پلی سیتمی در ۲ نوع اصلی وجود دارد:

• پلی سیتمی اولیه – مشکلی در سلول های تولید شده توسط مغز استخوان که به گلبول‌های قرمز تبدیل می‌شوند وجود دارد. شایع‌ترین نوع آن به نام پلی سیتمی ورا (PV) شناخته می‌شود.
• پلی سیتمی ثانویه – تعداد زیادی گلبول قرمز خون در نتیجه یک بیماری زمینه‌ای تولید می‌شود.

پلی سیتمی ورا یا PV

PV نادر است. معمولاً به دلیل تغییر در ژن JAK2 ایجاد می‌شود که باعث می‌شود سلول‌های مغز استخوان تعداد زیادی گلبول قرمز تولید کنند. سلول‌های مغز استخوان آسیب‌دیده همچنین می‌توانند به سلول‌های دیگر موجود در خون تبدیل شوند، به این معنی که افراد مبتلا به PV ممکن است در تست غلظت خون  تعداد پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید خون به‌طور غیرطبیعی بالایی داشته باشند. اگرچه PV ناشی از یک تغییر ژنتیکی است، اما PV معمولاً ارثی نیست. بیشتر موارد در مراحل بعدی زندگی ایجاد می‌شوند. میانگین سنی در هنگام تشخیص ۶۰ سال است.

پلی سیتمی ثانویه

پلی سیتمی ثانویه زمانی ایجاد می‌شود که یک بیماری زمینه‌ای باعث می‌شود اریتروپویتین بیشتری تولید شود. اریتروپویتین هورمونی است که توسط کلیه‌ها تولید شده و سلول‌های مغز استخوان را برای تولید گلبول‌های قرمز تحریک می‌کند. شرایط بهداشتی که می‌توانند باعث پلی سیتمی ثانویه شوند عبارتند از:

بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) و آپنه خواب – اینها می‌توانند باعث افزایش اریتروپویتین شوند، به دلیل اینکه اکسیژن کافی به بافت‌های بدن نمی‌رسد.

مشکل در کلیه‌ها – مانند تومور کلیه یا تنگ شدن شریان‌های خون‌رسانی به کلیه‌ها

محدوده طبیعی گلبول های قرمز در تست غلظت خون چقدر است؟

محدوده تعداد گلبول های قرمز خون هماتوکریت نسبت حجم گلبول های قرمز به حجم خون کامل است. محدوده طبیعی هماتوکریت بین جنس‌ها متفاوت است و تقریباً ۵۲-۴۵ درصد برای مردان و ۳۷ تا ۴۸ درصد برای زنان است.

شمارش گلبول های قرمز نشان‌دهنده تعداد گلبول های قرمز در یک حجم خون است. محدوده طبیعی در مردان تقریباً ۴.۷ تا ۶.۱ میلیون سلول در لیتر (میکرولیتر) است. با توجه به داده های NIH (موسسه ملی بهداشت) محدوده طبیعی در زنان بین ۴.۲ تا ۵.۴ میلیون سلول در لیتر است.

هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز است که اکسیژن را حمل می‌کند و به خون رنگ قرمز می‌دهد. محدوده طبیعی هموگلوبین ممکن است بین جنس‌ها متفاوت باشد و تقریباً ۱۳-۱۸ گرم در دسی لیتر برای مردان و ۱۲-۱۶ گرم در دسی لیتر برای زنان است.

تست غلظت خون

غلظت خون را می‌توان با انجام آزمایش خون برای بررسی موارد زیر تشخیص داد:

• تعداد گلبول های قرمز خون (شمارش گلبول های قرمز)
• مقدار فضایی که گلبول های قرمز در خون می گیرند (سطح هماتوکریت)

غلظت بالای گلبول های قرمز نشان می‌دهد که شما مبتلا به غلظت خون هستید. غلظت خون گاهی اوقات تنها در طول آزمایش خون معمولی به دلیل دیگری کشف می‌شود. پزشک عمومی شما ممکن است شما را به یک متخصص هماتولوژی (متخصص اختلالات خونی) برای آزمایشات بیشتر، تایید تشخیص و تعیین علت زمینه‌ای ارجاع دهد.

علائم غلظت خون

همه افراد مبتلا به پلی سیتمی علائمی ندارند، اما بسیاری از آنها این علائم را دارند. در صورت داشتن علائم مداوم پلی سیتمی، برای ملاقات با پزشک خود و تست غلظت خون وقت بگیرید.

این علائم شامل:

• سردرد
• تاری دید
• پوست قرمز – به ویژه در صورت، دست‌ها و پاها
• خستگی
• فشار خون بالا
• سرگیجه
• ناراحتی در شکم
• گیجی
• مشکلات خونریزی – مانند خونریزی بینی و کبودی
• نقرس – که می‌تواند باعث درد مفاصل، سفتی و تورم شود
• خارش پوست – به خصوص بعد از حمام یا دوش گرفتن

روش های درمان غلظت خون

هدف درمان پلی سیتمی پیشگیری از علائم و عوارض (مانند لخته شدن خون) و درمان هرگونه علت زمینه‌ای است.

• رایج‌ترین درمان برداشت مکرر خون، با استفاده از سوزن در ورید (فلبوتومی) است. این همان روشی است که در اهدای خون استفاده می‌شود. این کار حجم خون را کاهش می‌دهد و تعداد سلول‌های اضافی خون را کاهش می‌دهد. اینکه هر چند وقت یکبار نیاز به خونگیری دارید به شدت بیماری شما بستگی دارد.
• اگر فلبوتومی به تنهایی به اندازه کافی کمک نکند، پزشک ممکن است داروهایی مانند (اینترفرون، هیدروکسی کارباماید و …) را پیشنهاد کند که می‌توانند تعداد گلبول‌های قرمز خون را کاهش دهند.

• داروهای قلب: پزشک شما همچنین احتمالاً داروهایی را برای کنترل عوامل خطر بیماری قلبی و عروقی، از جمله فشار خون بالا، دیابت و کلسترول غیرطبیعی تجویز خواهد کرد. ممکن است پزشک مصرف دوز پایین آسپرین را برای کاهش خطر لخته شدن خون توصیه کند. آسپرین با دوز پایین نیز ممکن است به کاهش درد سوزش در پاها یا دستان شما کمک کند
• ایجاد تغییرات در شیوه زندگی و داشتن سبک سالم می‌تواند خطر لخته شدن خون را بطور جدی برای افراد مبتلا به انواع پلی سیتمی کاهش دهد. ابتلا به پلی سیتمی به این معنی است که شما در حال حاضر در معرض خطر بالای لخته شدن خون هستید و اضافه وزن یا سیگار کشیدن، این خطر را افزایش می‌دهد. ممکن است توصیه‌های زیر برای شما مفید باشد:
• کاهش وزن
• محاسبه کننده وزن سالم BMI
• پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی
• مدیریت فشار خون بالا
• ترک سیگار

شیوه زندگی و درمان های خانگی

اگر پلی سیتمی ورا در شما تشخیص داده شده باشد، می‌توانید اقداماتی را انجام دهید تا احساس بهتری داشته باشید. سعی کنید:

• ورزش

ورزش متوسط، مانند پیاده‌روی، می‌تواند جریان خون شما را بهبود بخشد. این به کاهش خطر لخته شدن خون کمک می‌کند. کشش‌ها و ورزش‌های پا و مچ پا نیز می‌تواند گردش خون شما را بهبود بخشد.

• از تنباکو پرهیز کنید. استفاده از تنباکو می‌تواند باعث باریک شدن رگ‌های خونی شود و خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را به دلیل لخته شدن خون افزایش دهد.
• از محیط‌های کم اکسیژن خودداری کنید. زندگی در ارتفاعات بالا، اسکی یا کوهنوردی در کوهستان، سطح اکسیژن خون شما را حتی بیشتر کاهش می‌دهد.
• با پوستت خوب باش برای کاهش خارش، در آب خنک حمام کنید، از یک پاک کننده ملایم استفاده کنید و پوست خود را خشک کنید. افزودن نشاسته، مانند نشاسته ذرت، به حمام شما ممکن است کمک کند.
• از وان آب گرم، گرداب‌های گرم و دوش یا حمام آب گرم خودداری کنید.
• سعی کنید خراش نکنید، زیرا می‌تواند به پوست شما آسیب برساند و خطر عفونت را افزایش دهد. برای مرطوب نگه داشتن پوست از لوسیون استفاده کنید.
• از دمای شدید خودداری کنید. جریان خون ضعیف خطر آسیب ناشی از دمای گرم و سرد را افزایش می‌دهد. در هوای سرد، همیشه لباس گرم بپوشید، به خصوص روی دست و پا. در هوای گرم از خود در برابر نور خورشید محافظت کنید و مایعات فراوان بنوشید.
• مراقب زخم‌ها باشید گردش خون ضعیف می‌تواند بهبود زخم‌ها را دشوار کند، به خصوص در دست‌ها و پاها. پاهای خود را به طور مرتب معاینه کنید و هر گونه زخم را به پزشک اطلاع دهید.

آیا می‌توان از پلی سیتمی جلوگیری کرد؟

پیشگیری از پلی سیتمی با حذف این خطرات می‌توان از پلی سیتمی ناشی از یک علت ثانویه مانند سیگار کشیدن طولانی مدت یا قرار گرفتن در معرض مونوکسید کربن جلوگیری کرد. کاهش عوامل خطر نارسایی قلبی – مانند کنترل فشار خون بالا و دیابت – می‌تواند به طور بالقوه خطر ابتلا به پلی سیتمی را کاهش دهد. با این حال، اختلالات پلی سیتمی مادرزادی و اولیه قابل پیشگیری نیستند.

منابع

https://www.nhs.uk/conditions/polycythaemia/#:~:text=Polycythaemia

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/polycythemia-vera/diagnosis-treatment/

https://www.medicalnewstoday.com/articles/polycythemia

https://www.medicinenet.com/polycythemia_high_red_blood_cell_count/