سرطان ریه

در یک نگاه کلی سرطان ریه سومین سرطان شایع در ایالات متحده است. این سرطان ناشی از رشد کنترل نشده سلول‌های مضر در ریه‌های شما است. درمان‌ها شامل جراحی، شیمی‌درمانی، ایمونوتراپی، پرتودرمانی و داروهای هدفمند است. اگر در معرض خطر بالایی هستید، غربالگری توصیه می‌شود. پیشرفت در درمان‌ها باعث کاهش قابل توجه مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در سال‌های اخیر شده است.

نمای کلی

شکل 1. نمونه‌ای از تومور موجود در ریه که توسط پیکانی بر روی رادیوگرافی قفسه سینه نشان داده شده‌است.

سرطان ریه معمولاً در مجاری هوایی (برونش یا برونشیول) یا کیسه‌های هوایی کوچک (آلوئول) ریه‌های شما شروع می‌شود. سپس می‌تواند به سایر اندام‌ها گسترش یابد.

سرطان ریه چیست؟

سرطان ریه بیماری است که در اثر تقسیم سلولی کنترل نشده در ریه‌های شما ایجاد می‌شود . سلول‌های شما به عنوان بخشی از عملکرد طبیعی خود، تقسیم می‌شوند و کپی‌های بیشتری از خود می‌سازند. اما گاهی اوقات، دچار تغییراتی (جهش) می‌شوند که باعث می‌شود در زمانی که نباید، به تولید بیشتر خود ادامه دهند. سلول‌های آسیب‌دیده که به طور کنترل نشده تقسیم می‌شوند، توده‌ها یا تومورهایی از بافت ایجاد می‌کنند که در نهایت مانع از عملکرد صحیح اندام‌های شما می‌شوند.

سرطان ریه نامی است که برای سرطان‌هایی که از ریه‌های شما شروع می‌شوند – معمولاً در مجاری هوایی ( برونش یا برونشیول) یا کیسه‌های هوایی کوچک (آلوئول) – به کار می‌رود. سرطان‌هایی که از جاهای دیگر شروع می‌شوند و به ریه‌های شما می‌رسند، معمولاً بر اساس محل شروعشان نامگذاری می‌شوند (ممکن است پزشک شما این نوع سرطان را سرطانی که به ریه‌های شما متاستاز داده است، بنامد (1).

انواع سرطان ریه کدامند؟

سرطان‌های زیادی وجود دارند که ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اما ما معمولاً از اصطلاح «سرطان ریه» برای دو نوع اصلی استفاده می‌کنیم: سرطان ریه سلول غیرکوچک و سرطان ریه سلول کوچک.

سرطان ریه سلول غیرکوچک ([1]NSCLC)

سرطان ریه سلول غیرکوچک (NSCLC) شایع‌ترین نوع سرطان ریه است. این نوع سرطان بیش از 80٪ موارد سرطان ریه را تشکیل می‌دهد. انواع رایج آن شامل آدنوکارسینوما و کارسینوم سلول سنگفرشی است. کارسینوم آدنواسکاموس و کارسینوم سارکوماتوئید دو نوع کمتر شایع NSCLC هستند.

سرطان ریه سلول کوچک (SCLC[2])

سرطان ریه سلول کوچک (SCLC) سریع‌تر رشد می‌کند و درمان آن دشوارتر از NSCLC است. این سرطان اغلب به صورت یک تومور ریه نسبتاً کوچک یافت می‌شود که در حال حاضر به سایر قسمت‌های بدن شما گسترش یافته است. انواع خاصی از SCLC شامل کارسینوم سلول کوچک (که به آن کارسینوم سلول جو دوسر نیز گفته می‌شود) و کارسینوم سلول کوچک ترکیبی است.

انواع دیگر سرطان در ریه‌ها

انواع دیگر سرطان می‌توانند در ریه‌ها یا اطراف آنها شروع شوند، از جمله لنفوم‌ها (سرطان در غدد لنفاوی)، سارکوم‌ها (سرطان در استخوان‌ها یا بافت نرم) و مزوتلیومای پلور (سرطان در پوشش ریه‌ها). این سرطان‌ها به طور متفاوتی درمان می‌شوند و معمولاً به عنوان سرطان ریه شناخته نمی‌شوند(2).

مراحل سرطان ریه چیست؟

سرطان معمولاً بر اساس اندازه تومور اولیه، میزان نفوذ آن به بافت‌های اطراف و اینکه آیا به غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها گسترش یافته است یا خیر، مرحله‌بندی می‌شود. هر نوع سرطان دستورالعمل‌های خاص خود را برای مرحله‌بندی دارد .

مرحله‌بندی سرطان ریه

هر مرحله چندین ترکیب از اندازه و گسترش دارد که می‌توانند در آن دسته قرار گیرند. به عنوان مثال، تومور اولیه در سرطان مرحله III می‌تواند کوچکتر از سرطان مرحله II باشد، اما عوامل دیگر آن را در مرحله پیشرفته‌تری قرار می‌دهند. مرحله‌بندی کلی سرطان ریه به شرح زیر است:

• مرحله ۰ (درجا یا صفر): سرطان در لایه بالایی ریه یا برونش قرار دارد. به سایر قسمت‌های ریه یا خارج از ریه گسترش نیافته است.
• مرحله اول: سرطان به خارج از ریه گسترش نیافته است.
• مرحله دوم: سرطان بزرگتر از مرحله اول است، به غدد لنفاوی داخل ریه گسترش یافته است، یا بیش از یک تومور در یک لوب ریه وجود دارد.
• مرحله سوم: سرطان بزرگتر از مرحله II است، به غدد لنفاوی یا ساختارهای مجاور گسترش یافته است یا بیش از یک تومور در لوب دیگری از همان ریه وجود دارد.
• مرحله چهارم: سرطان به ریه دیگر، مایع اطراف ریه، مایع اطراف قلب یا اندام‌های دوردست گسترش یافته است.

مرحله محدود در مقابل مرحله گسترده

اگرچه پزشکان اکنون از مراحل I تا IV برای سرطان ریه سلول کوچک استفاده می‌کنند، اما ممکن است آن را به عنوان مرحله محدود یا گسترده نیز بشنوید. این بستگی به این دارد که آیا ناحیه مورد نظر را می‌توان با یک میدان تابشی واحد درمان کرد یا خیر.

• سرطان ریه کوچک (SCLC) در مرحله محدود، محدود به یک ریه است و گاهی اوقات می‌تواند در غدد لنفاوی وسط قفسه سینه یا بالای استخوان ترقوه در همان طرف باشد.
• مرحله گسترده SCLC در سراسر یک ریه گسترده شده است یا به ریه دیگر، غدد لنفاوی در طرف مقابل ریه یا سایر قسمت‌های بدن گسترش یافته است.

سرطان ریه متاستاتیک چیست؟

سرطان ریه متاستاتیک سرطانی است که در یک ریه شروع می‌شود اما به ریه دیگر یا سایر اندام‌ها گسترش می‌یابد. درمان سرطان ریه متاستاتیک سخت‌تر از سرطانی است که به خارج از محل اصلی خود گسترش نیافته است.

سرطان ریه چقدر شایع است؟

سرطان ریه سومین سرطان شایع در ایالات متحده است. سیستم‌های بهداشتی سالانه بیش از ۲۰۰۰۰۰ مورد جدید سرطان ریه را گزارش می‌کنند(3).

علائم و علل

علائم سرطان ریه چیست؟

بیشتر علائم سرطان ریه شبیه به سایر بیماری‌های کم‌خطرتر است. بسیاری از افراد تا زمانی که بیماری پیشرفته نشده باشد، علائمی ندارند، اما برخی افراد در مراحل اولیه علائمی دارند. سرطان ریه در مراحل اول خود اغلب هیچ‌گونه علامتی ندارد. هنگامی که نخستین علائم ظاهر می‌شوند، اغلب به‌صورت مشکلات تنفسیِ غیراختصاصی هستند: سرفه، خس‌خس سینه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه – که شدت و نوع آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در کسانی که سرفه دارند، این سرفه یا کلاً علامتی نوظهور است (یعنی قبلاً اصلاً سرفه نداشته‌اند) یا آنکه سرفه‌های مزمن قبلی‌شان به دفعات بیشتر یا با شدت بیشتری از سرفه‌های پیشین روی می‌دهد. سرفه‌ها اغلب بیش از سه هفته باقی می‌ماند. تقریباً از هر چهار بیمارِ مبتلا، یک نفر سرفه با خلط خونی دارد، که میزان این خون از رگه‌های کوچک در خلط سینه تا مقادیر زیاد خون متغیر است. حدود نیمی از مبتلایان به سرطان ریه دچار تنگی نفس می‌شوند و بین ۲۵ تا ۵۰ درصد نیز یک درد قفسه سینهٔ مبهم و مداوم را تجربه می‌کنند که قطع نمی‌شود در همان محل باقی می‌ماند و جایش عوض نمی‌شود. دردِ سینه معمولاً با نفسِ عمیق، سرفه یا خنده تشدید می‌شود. علاوه بر علائم تنفسی، برخی علائم سیستمیک دیگر شامل بی‌اشتهایی، کاهش وزن ناخواسته، ضعف عمومی بدن، تب و تعریق شبانه است. باید توجه داشت که بسیاری از علائم سرطان ریه (کم اشتهایی، کاهش وزن، تب، خستگی و ضعف) مختص این بیماری نیستند. و در بسیاری از بیماری‌های دیگر هم ممکن است دیده شوند.

وجود تومور در مکان‌های خاص ممکن است منجر به بروز برخی از علائم کمتر شایع گردد. تومورهای قفسه سینه می‌توانند با انسداد نای یا اختلال در عصب دیافراگم باعث اشکال در تنفس شوند. اگر سرطان در راه تنفسی رشد کند، ممکن است جلوی جریان هوا را سد سازد، و علاوه بر مشکل در تنفس با تجمع ترشحات در پشت گرفتگی، فرد را مستعد سینه‌پهلو سازد. مشکل در بلع به‌سبب فشردن مری؛ گرفتگی صدا به‌دلیل اختلال در اعصاب حنجره؛ و سندرم هورنر با ایجاد اختلال در دستگاه عصبی سمپاتیک پدیدار می‌گردند. علاوه بر سندرم هورنر (افتادگی پلک و کوچک شدن مردمک در آن طرف)، تومور ریه ممکن است به شبکه اعصاب بازویی آسیب بزند. سندرم هورنر همچنین در تومورهای قلهٔ ریه، معروف به تومورهای پانکوست، شایع است، که همچنین باعث درد شانه می‌شود که دردش به سمت داخلی بازو (سمت انگشت کوچک دست) می‌زند و همچنین دندهٔ بالایی قفسه سینه را تخریب می‌کند. تورم غدد لنفاوی بالای استخوان ترقوه ممکن است نشان دهنده توموری باشد که در قفسه سینه گسترش یافته‌است. تومورهایی که جریانِ خون را به قلب مسدود می‌کنند می‌توانند سبب بروز سندرم ورید اجوف فوقانی (تورم قسمت فوقانی بدن و تنگی نفس) شوند، در حالی که تومورهایی که به ناحیه اطراف قلب نفوذ می‌کنند، ممکن است سبب تجمع مایع در اطراف قلب، آریتمی قلب (ضربان قلب نامنظم) و نارسایی قلبی شوند.

از هر سه نفری که دچار سرطان ریه می‌شوند، یک نفر دارای علائم ناشی از متاستاز به مکان‌هایی غیر از ریه است. سرطان ریه قادر است به هر نقطه از بدن گسترش یابد و بسته به محلِ متاستاز، علائم متفاوتی دارد. متاستازهای مغزی می‌توانند باعث سردرد، تهوع، استفراغ، تشنج و نقایص عصبی شوند. متاستازهای استخوانی باعث درد، شکستگی استخوان و فشردگی نخاع شوند. متاستاز به مغز استخوان ممکن است سبب کاهش شدید سلول‌های خونی و سیتوپنی، کم‌خونی و حضور سلول‌های نابالغ در گردش خون شوند.متاستازهای کبدی می‌توانند باعث بزرگ شدن کبد، درد در ربع فوقانی راست شکم، تب و کاهش وزن شوند.

تومورهای ریه اغلب باعث ترشح هورمون‌های دگرگون‌کنندهٔ بدن می‌شوند که علائمی غیرعادی به نام نشانگان پارانئوپلاستیک ایجاد می‌کنند. ترشح نامناسب هورمون باعث تغییرات چشمگیر در غلظت مواد معدنی خون می‌شود. شایع‌ترین نوع این اختلال یونی، هایپرکلسمی (کلسیم خون بالا) است که ناشی از تولید بیش از حد پروتئین مرتبط با هورمون پاراتیروئید یا خودِ هورمون پاراتیروئید است. هایپرکلسمی ممکن است به صورت تهوع، استفراغ، درد شکم، یبوست، پرنوشی، تکرر ادرار و تغییر وضعیت ذهنی ظاهر شود. افراد مبتلا به سرطان ریه معمولاً هیپوکالمی (پتاسیم کم) را به دلیل ترشح نامناسب هورمون آدرنوکورتیکوتروپین و همچنین هیپوناترمی (سدیم کم) به دلیل تولید بیش از حد هورمون ضد ادراری یا پپتید ناتریورتیک دهلیزی تجربه می‌کنند.

از هر سه بیمار مبتلا به سرطان ریه، یک نفر دچار چماقی شدن ناخن می‌شوند، در حالی که از هر ۱۰ نفر یک نفر دچار استئوآرتروپاتی هیپرتروفیک ریوی (چماقی شدن ناخن، درد مفاصل و ضخیم شدن پوست) می‌شود. انواعی از اختلالات خودایمنی ممکن است به شکل سندرم‌های پارانئوپلاستیک در مبتلایان به سرطان ریه ایجاد شوند، از جمله سندرم میاستنی لامبرت-ایتون (که موجب ضعف عضلانی می‌شود)، نوروپاتی محیطی، التهاب ماهیچه‌ها، انسفالیت (و زوالِ خودایمنیِ مخچه، دستگاه لیمبیک یا ساقه مغز). از هر دوازده نفر بیمار مبتلا به سرطان ریه، یک نفر دچار لخته شدن پارانئوپلاستیک خون، از جمله ترومبوفلبیت وریدی مهاجر، تشکیل لخته در قلب و انعقاد درون‌رگی منتشر (تشکیل لخته در سراسر بدن) است. سندرم‌های پارانئوپلاستیک که پوست و کلیه‌ها را درگیر می‌کنند نادر هستند و هر کدام در یک درصد یا کمتراز مبتلایان به سرطان ریه رخ می‌دهند.

گاهی این سرطان‌ها به‌طور تصادفی و هنگام انجام رادیوگرافی‌های منظم تشخیص داده می‌شوند. در بسیاری از افراد، قبل از اینکه علائم مشخص شوند و فرد به دنبال درمان پزشکی برود، سرطان از محل اصلی خود فراتر رفته و گسترش پیدا کرده‌است. محل‌های شایع گسترش سرطان ریه عبارتند از مغز، استخوان، غدد فوق کلیوی، ریهٔ سمت مقابل، کبد، آب‌شامه، و کلیه‌ها. در حدود ۱۰٪ از افراد مبتلا به سرطان ریه در زمان تشخیص علائمی قابل مشاهده نیست؛ این سرطان‌ها در زمان رادیوگرافی منظم قفسه سینه به‌طور تصادفی تشخیص داده می‌شوند.

 برای کسانی که علائم را تجربه می‌کنند، ممکن است فقط یک یا چند مورد از موارد زیر باشد:

• سرفه‌ای که از بین نمی‌رود یا با گذشت زمان بدتر می‌شود .
• مشکل در تنفس یا تنگی نفس
• درد یا ناراحتی قفسه سینه.
• خس خس سینه
• سرفه خونی (هموپتیزی).
• گرفتگی صدا
• از دست دادن اشتها.
• کاهش وزن غیر قابل توضیح .
• خستگی بی‌دلیل
• درد شانه
• تورم در صورت، گردن، بازوها یا بالای قفسه سینه ) سندرم ورید اجوف فوقانی (
• مردمک کوچک و افتادگی پلک در یک چشم با تعریق کم یا بدون تعریق در آن طرف صورت ) سندرم هورنر (

اولین علائم سرطان ریه چیست؟

سرفه یا ذات‌الریه‌ای که پس از درمان مدام عود می‌کند، گاهی اوقات می‌تواند نشانه اولیه سرطان ریه باشد (اگرچه می‌تواند نشانه بیماری‌های کم‌اهمیت‌تری نیز باشد). شایع‌ترین علائم سرطان ریه شامل سرفه مداوم یا بدتر شونده، تنگی نفس، درد قفسه سینه، گرفتگی صدا یا کاهش وزن بی‌دلیل است.

بسته به اینکه سرطان از کجای ریه شما شروع شود، برخی از این علائم می‌توانند در مراحل اولیه (در مراحل اول یا دوم) رخ دهند، اما اغلب تا زمانی که سرطان به مراحل بعدی پیشرفت نکرده باشد، بروز نمی‌کنند. به همین دلیل است که اگر در معرض خطر بیشتری هستید، غربالگری سرطان ریه مهم است.

چه مدت ممکن است سرطان ریه داشته باشید بدون اینکه بدانید؟

سرطان می‌تواند برای مدت طولانی – سال‌ها – در بدن شما رشد کند، قبل از اینکه متوجه آن شوید. سرطان ریه اغلب در مراحل اولیه علائمی ایجاد نمی‌کند.

چه چیزی باعث سرطان ریه می‌شود؟

سرطان ریه توسط سلول‌هایی ایجاد می‌شود که به تقسیم شدن ادامه می‌دهند، حتی اگر نباید. در حالی که تقسیم سلولی یک فرآیند طبیعی است، همه سلول‌ها دارای یک کلید خاموش کننده داخلی هستند که آنها را از تقسیم شدن به سلول‌های بیشتر (پیری) باز می‌دارد یا در صورت لزوم باعث مرگ آنها (آپوپتوز) می‌شود. کلید خاموش کننده زمانی فعال می‌شود که یک سلول بیش از حد تقسیم شده باشد یا تغییرات زیادی (جهش) داشته باشد.

سلول‌های سرطانی، سلول‌های طبیعی بدن شما هستند که جهش‌هایی در آن‌ها رخ داده و کلید خاموش شدن را از بین برده است. سلول‌ها بدون کنترل به تکثیر خود ادامه می‌دهند و با سلول‌های طبیعی شما تداخل ایجاد می‌کنند. سلول‌های سرطانی می‌توانند وارد جریان خون یا غدد لنفاوی شما شوند و به سایر نقاط بدن شما منتقل شوند و آسیب را گسترش دهند.

ما مطمئن نیستیم که چه چیزی باعث این تغییرات می‌شود که در برخی افراد منجر به سرطان می‌شود و در برخی دیگر نه، اما عوامل خاصی، از جمله استعمال دخانیات، می‌تواند شما را در معرض خطر بیشتری برای آسیب به سلول‌هایتان قرار دهد که می‌تواند باعث سرطان ریه شود(4).

عوامل خطر سرطان ریه

در حالی که عوامل زیادی وجود دارند که می‌توانند خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهند، سیگار کشیدن هر نوع محصول دخانی، از جمله سیگار، سیگار برگ یا پیپ،سیگارهای الکترونیکی مثل پاد و یا ویپ از جمله بزرگترین عوامل خطرهستند. کارشناسان تخمین می‌زنند که ۸۰٪ از مرگ و میرهای ناشی از سرطان ریه مربوط به سیگار کشیدن است. شایع‌ترین علت سرطان ریه قرار گرفتن در معرض دود دخانیات برای مدتی طولانی می باشد و این امر دلیل ۹۰٪ سرطان‌های ریه است. درصد ابتلا به سرطان ریه در افرادی که سیگار نمی‌کشند ۱۵٪ است، و دلیل این موارد اغلب ترکیبی از عوامل ژنتیکی،گاز رادون، آزبست، و آلودگی هوا از جمله دود سیگار فرد ثالث مربوط می‌شود.

سیگار کشیدن

استعمال دخانیات، به ویژه سیگار تاکنون دلیل اصلی ابتلا به سرطان ریه بوده‌است. دود سیگار حاوی بیش از ۶۰ ماده سرطان‌زا شناخته شده‌است از جمله ایزوتوپ پرتوزا ناشی از فرایند تجزیه رادون، نیترو آمین و بنزوپیرین. به علاوه، نیکوتین واکنش ایمنی بدن را در مقابل رشد سلول‌های سرطانی در بافت‌های آسیب دیده سرکوب می‌کند. در سراسر دنیا به خصوص در کشورهای توسعه یافته، ۹۰٪ از مرگ و میرهای ناشی از سرطان ریه در مردان در طول سال 2020 به استعمال دخانیات مربوط بوده‌است (۷۰٪ برای زنان). کشیدن سیگار علت ۸۹–۹۰٪ از موارد ابتلا به سرطان ریه است. به نظر متخصصان سیگار احتمال ابتلا به این بیماری را تا ۲۰ برابر و آلودگی هوا تا دو برابر افزایش می‌دهد.

شکل 2. شکل نشان می‌دهد که چگونه افزایش کلی فروش محصولات تنباکو در ایالات متحده آمریکا در چهار دهه اول قرن ۲۰ (سیگار به ازای هر نفر در هر سال) به افزایش سریع نرخ سرطان ریه در طول دهه ۳۰، ۴۰ و ۵۰ منجر شده‌است (مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در هر ۱۰۰٬۰۰۰ جمعیت آقا در هر سال)

استنشاق دود سیگار یا فروبردن دود زمانی که فرد دیگری سیگار می‌کشد یکی از دلایل ابتلا به سرطان ریه در افرادی است که سیگار نمی‌کشند. فردی که دود سیگار استنشاق می‌کند در گروه فردی قرار می‌گیرد که با یک انسان سیگاری زندگی یا کار می‌کند. مطالعات به‌دست آمده از ایالات متحده آمریکا، اروپا، انگلستان، , و استرالیا، به‌طور مداوم نشان داده‌اند که خطر ابتلا به سرطان ریه در میان افرادی که در معرض دود سیگار دیگران هستند، به‌طور چشمگیری افزایش داشته‌است. احتمال خطر ابتلا به سرطان ریه در افرادی که با یک فرد سیگاری زندگی می‌کنند، ۳۰٪ بیشتر است درحالی‌که افرادی که در محیطی کار می‌کنند که دود سیگار دیگران در آنجا وجود دارد، با ۱۹٪ افزایش خطر ابتلا مواجه هستند. تحقیقات دربارهٔ دود ثانویه نشان می‌دهد که این نوع دود از دود مستقیم خطرناک تر است. استنشاق دود سیگار دلیل سالانه حدود ۳۴۰۰ مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در ایالات متحده آمریکا است.

سایر عوامل خطر عبارتند از:

• قرار گرفتن در معرض دود دخانیات دست دوم.
• قرار گرفتن در معرض مواد مضر مانند آلودگی هوا، رادون، آزبست، اورانیوم، اگزوز دیزل، سیلیس، فرآورده‌های زغال سنگ و موارد دیگر.
• سابقه پرتودرمانی در ناحیه قفسه سینه (مثلاً برای سرطان سینه یا لنفوم).
• داشتن سابقه خانوادگی سرطان ریه.

شکل3 . استنشاق دود دست دوم باعث ایجاد عوارض شدید در جنین و خود مادر باردار می گردد.

آیا ویپینگ باعث سرطان ریه می‌شود؟

شما می‌توانید هنگام ویپ (استفاده از دستگاهی برای استنشاق غبار نیکوتین و طعم‌دهنده)، تعدادی از مواد را استنشاق کنید ، از جمله برخی از موادی که به عنوان عامل سرطان شناخته می‌شوند. ویپ کردن برای شناخت تمام اثرات طولانی‌مدت آن بسیار جدید است، اما کارشناسان معتقدند که این روش پتانسیل آسیب رساندن به ریه را دارد.

آیا اگر سیگار نکشید، ممکن است به سرطان ریه مبتلا شوید؟

در حالی که سیگار کشیدن عامل اصلی خطر ابتلا به سرطان ریه است، تا 20٪ از افرادی که این بیماری در آنها تشخیص داده شده است، هرگز سیگار نکشیده‌اند. به همین دلیل مهم است که در مورد هرگونه علائم نگران کننده با پزشک خود صحبت کنید(5-6).

شکل 4. سیگار کشیدن عامل اصلی سرطان ریه است.

تشخیص و آزمایش‌ها

سرطان ریه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرطان ریه می‌تواند یک فرآیند چند مرحله‌ای باشد. اولین مراجعه شما به پزشک معمولاً شامل گوش دادن به علائم شما، پرسیدن سوال در مورد سابقه بیماری و انجام معاینه فیزیکی (مانند گوش دادن به صدای قلب و ریه‌های شما) می‌شود. از آنجایی که علائم سرطان ریه مشابه بسیاری از بیماری‌های شایع دیگر است، پزشک ممکن است با انجام آزمایش خون و عکس‌برداری از قفسه سینه شروع کند.

اگر پزشک شما مشکوک به سرطان ریه باشد، مراحل بعدی تشخیص معمولاً شامل آزمایش‌های تصویربرداری بیشتر، مانند سی‌تی‌اسکن و سپس بیوپسی خواهد بود. سایر آزمایش‌ها شامل استفاده از اسکن PET/CT  برای بررسی میزان گسترش سرطان و آزمایش بافت سرطانی از بیوپسی برای تعیین بهترین نوع درمان است.

آیا عکس قفسه سینه سرطان ریه را نشان می‌دهد؟

اشعه ایکس به اندازه سی تی اسکن برای نشان دادن تومور در ریه‌ها، به خصوص در مراحل اولیه، خوب نیست. تومورها ممکن است خیلی کوچک باشند که در اشعه ایکس دیده شوند یا توسط سایر ساختارهای بدن (مانند دنده‌ها) از دید پنهان شوند. اشعه ایکس نمی‌تواند سرطان ریه را تشخیص دهد – آنها فقط می‌توانند در صورت وجود مورد مشکوکی که باید بیشتر بررسی شود، به پزشک شما نشان دهند.

چه آزمایش‌هایی برای تشخیص سرطان ریه انجام خواهد شد؟

آزمایش‌هایی که پزشک شما ممکن است تجویز کند یا انجام دهد شامل آزمایش خون، تصویربرداری و بیوپسی از مایع یا بافت است.

آزمایش خون

آزمایش خون به خودی خود نمی‌تواند سرطان را تشخیص دهد، اما استفاده از تومور مارکرها می‌تواند به پزشک شما کمک کند تا نحوه عملکرد اندام‌ها و سایر قسمت‌های بدن شما را بررسی کند.

تصویربرداری

عکس‌برداری با اشعه ایکس از قفسه سینه و سی‌تی‌اسکن، تصاویری را در اختیار پزشک قرار می‌دهد که می‌تواند تغییرات ریه‌های شما را نشان دهد. اسکن‌های PET/CT معمولاً برای ارزیابی یافته‌های نگران‌کننده در سی‌تی‌اسکن یا پس از تشخیص سرطان برای تعیین شیوع سرطان انجام می‌شوند.

بیوپسی

تعدادی روش وجود دارد که پزشک شما می‌تواند برای بررسی دقیق‌تر آنچه در داخل قفسه سینه شما می‌گذرد، استفاده کند. در طول همین روش‌ها، پزشک شما می‌تواند نمونه‌هایی از بافت یا مایع (بیوپسی) را بردارد که می‌توان آنها را زیر میکروسکوپ بررسی کرد تا سلول‌های سرطانی را جستجو کرده و نوع سرطان را تعیین کند. همچنین می‌توان نمونه‌ها را برای تغییرات ژنتیکی (جهش‌ها) که ممکن است بر درمان شما تأثیر بگذارند، آزمایش کرد.

روش‌هایی که برای تشخیص اولیه سرطان ریه یا کسب اطلاعات بیشتر در مورد شیوع آن استفاده می‌شوند عبارتند از:

• بیوپسی سوزنی(F.N.A) . در طول این روش، پزشک شما از یک سوزن برای جمع‌آوری نمونه‌هایی از مایع یا بافت برای آزمایش استفاده می‌کند.
• برونکوسکوپی ، توراکوسکوپی یا جراحی قفسه سینه با کمک ویدیو (VATS). پزشک از این روش‌ها برای بررسی قسمت‌هایی از ریه‌های شما و گرفتن نمونه‌های بافتی استفاده می‌کند.
• توراسنتز. پزشک از این روش برای نمونه‌برداری از مایع اطراف ریه‌های شما جهت آزمایش استفاده می‌کند.
• سونوگرافی اندوبرونشیال یا سونوگرافی آندوسکوپی مری. پزشک از این روش‌ها برای بررسی و نمونه‌برداری از غدد لنفاوی استفاده می‌کند.
• مدیاستینوسکوپی یا مدیاستینوتومی. پزشک از این روش‌ها برای بررسی و نمونه‌برداری از ناحیه بین ریه‌های شما (مدیاستینوم) استفاده می‌کند.

آزمایش‌های مولکولی

به عنوان بخشی از بیوپسی، پزشک شما ممکن است نمونه بافت شما را برای تغییرات ژنی (جهش‌ها) که داروهای خاص می‌توانند به عنوان بخشی از برنامه درمانی شما هدف قرار دهند، آزمایش کند(7-8). ژن‌هایی که ممکن است تغییراتی داشته باشند که می‌توانند در NSCLC هدف قرار گیرند عبارتند از:

• KRAS
• EGFR
• ALK
• ROS1
• BRAF
• RET
• MET
• HER2
• NTRK

مدیریت و درمان

سرطان ریه چگونه درمان می‌شود؟

درمان‌های سرطان ریه برای خلاص شدن از شر سرطان در بدن یا کاهش سرعت رشد آن طراحی شده‌اند. درمان‌ها می‌توانند سلول‌های سرطانی را از بین ببرند، به نابودی آنها کمک کنند یا از تکثیر آنها جلوگیری کنند یا به سیستم ایمنی بدن شما آموزش دهند که با آنها مبارزه کند. برخی از روش‌های درمانی نیز برای کاهش علائم و تسکین درد استفاده می‌شوند. درمان شما به نوع سرطان ریه، محل آن، میزان گسترش آن و بسیاری از عوامل دیگر بستگی دارد.

چه داروها/درمان‌هایی در سرطان ریه استفاده می‌شوند؟

درمان‌های سرطان ریه شامل جراحی، ابلیشن رادیوفرکانسی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، درمان دارویی هدفمند و ایمونوتراپی است.

عمل جراحی

NSCLC که گسترش نیافته است و SCLC که به یک تومور واحد محدود شده است، می‌توانند واجد شرایط جراحی باشند. جراح شما ممکن است تومور و مقدار کمی از بافت سالم اطراف آن را بردارد تا مطمئن شود که هیچ سلول سرطانی باقی نمانده است. گاهی اوقات آنها مجبور می‌شوند تمام یا بخشی از ریه شما را بردارند ( رزکسیون ) تا بهترین احتمال عدم بازگشت سرطان را داشته باشند.

ابلیشن رادیوفرکانسی

تومورهای NSCLC نزدیک لبه‌های بیرونی ریه‌های شما گاهی اوقات با ابلیشن رادیوفرکانسی (RFA) درمان می‌شوند. RFA از امواج رادیویی پرانرژی برای گرم کردن و از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند.

پرتو درمانی

پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. این روش می‌تواند به تنهایی یا برای کمک به مؤثرتر کردن جراحی مورد استفاده قرار گیرد. پرتودرمانی همچنین می‌تواند به عنوان مراقبت تسکینی، برای کوچک کردن تومورها و تسکین درد استفاده شود. این روش هم در سرطان ریه غیرکوچک (NSCLC) و هم در سرطان ریه کوچک (SCLC) استفاده می‌شود.

شیمی درمانی

شیمی‌درمانی اغلب ترکیبی از چندین دارو است که برای جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی طراحی شده‌اند. این روش می‌تواند قبل یا بعد از جراحی یا در ترکیب با سایر داروها، مانند ایمونوتراپی، تجویز شود. شیمی‌درمانی برای سرطان ریه معمولاً از طریق تزریق داخل وریدی انجام می‌شود.

دارودرمانی هدفمند

در برخی از افراد مبتلا به NSCLC، سلول‌های سرطان ریه تغییرات (جهش‌های) خاصی دارند که به رشد سرطان کمک می‌کند. داروهای ویژه‌ای این جهش‌ها را هدف قرار می‌دهند تا سلول‌های سرطانی را کند یا از بین ببرند. داروهای دیگر، به نام مهارکننده‌های رگ‌زایی ، می‌توانند از ایجاد رگ‌های خونی جدید توسط تومور، که سلول‌های سرطانی برای رشد به آن نیاز دارند، جلوگیری کنند.

ایمونوتراپی

بدن ما معمولاً سلول‌های آسیب‌دیده یا مضر را شناسایی کرده و آنها را از بین می‌برد. سرطان راه‌هایی برای پنهان شدن از سیستم ایمنی بدن دارد تا از نابودی در امان بماند. ایمونوتراپی سلول‌های سرطانی را به سیستم ایمنی بدن شما نشان می‌دهد تا بدن شما بتواند با سرطان مبارزه کند.

درمان‌هایی برای کاهش علائم (مراقبت تسکینی)

برخی از درمان‌های سرطان ریه برای تسکین علائمی مانند درد و مشکل در تنفس استفاده می‌شوند. این درمان‌ها شامل روش‌های درمانی برای کاهش یا برداشتن تومورهایی است که مجاری هوایی را مسدود می‌کنند و روش‌هایی برای خارج کردن مایعات از اطراف ریه‌ها و جلوگیری از بازگشت آنها.

عوارض جانبی درمان

عوارض جانبی درمان سرطان ریه به نوع درمان بستگی دارد. پزشک شما می‌تواند به شما بگوید که چه عوارض جانبی را باید انتظار داشته باشید و مراقب چه عوارضی برای درمان خاص خود باشید.

شیمی درمانی

• حالت تهوع، استفراغ.
• اسهال
• ریزش مو.
• خستگی
• زخم‌های دهان.
• از دست دادن حس، ضعف یا سوزن سوزن شدن نوروپاتی

ایمونوتراپی

• خستگی
• بثورات خارش دار.
• اسهال
• حالت تهوع، استفراغ.
• درد مفاصل.
• عوارض (مانند ذات‌الریه، کولیت، هپاتیت و سایر موارد) می‌توانند عوارض جانبی دیگری نیز داشته باشند.

پرتو درمانی

• تنگی نفس.
• سرفه.
• درد.
• خستگی
• مشکل در بلعیدن.
• پوست خشک، خارش‌دار یا قرمز.
• حالت تهوع، استفراغ.

عمل جراحی

• تنگی نفس.
• درد دیواره قفسه سینه.
• سرفه.
• خستگی(9).

چگونه علائم و عوارض جانبی را مدیریت کنم؟

پزشک شما می‌تواند داروهایی را برای کمک به مدیریت علائم یا عوارض جانبی درمان تجویز کند. یک متخصص مراقبت‌های تسکینی یا متخصص تغذیه می‌تواند به شما در مدیریت درد یا سایر علائم و بهبود کیفیت زندگی در طول درمان کمک کند.

پیشگیری

چگونه می‌توانم از سرطان ریه پیشگیری کنم؟

از آنجایی که ما به طور قطع نمی‌دانیم چه چیزی باعث ایجاد اکثر سرطان‌ها می‌شود، تنها اقدامات پیشگیرانه بر کاهش خطر ابتلا به آن متمرکز است. برخی از راه‌های کاهش خطر عبارتند از:

• سیگار نکشید یا اگر می‌کشید، آن را ترک کنید . خطر ابتلا به سرطان ریه ظرف پنج سال پس از ترک شروع به کاهش می‌کند.
• از دود سیگار و سایر موادی که می‌توانند به ریه‌های شما آسیب برسانند، دوری کنید.
• رژیم غذایی سالمی داشته باشید و وزنی را که برای شما سالم است، حفظ کنید. برخی مطالعات نشان می‌دهند که خوردن میوه و سبزیجات (دو تا شش و نیم فنجان در روز) می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به سرطان کمک کند.
• اگر در معرض خطر بالایی هستید، برای سرطان ریه غربالگری شوید.

غربالگری سرطان ریه

شما می‌توانید با آزمایش‌های غربالگری، احتمال ابتلا به سرطان را در مراحل اولیه افزایش دهید . اگر همه این شرایط را داشته باشید، واجد شرایط غربالگری سرطان ریه هستید:

• شما بین ۵۰ تا ۸۰ سال سن دارید.
• یا در حال حاضر سیگار می‌کشید یا در ۱۵ سال گذشته سیگار را ترک کرده‌اید.
• شما سابقه مصرف سیگار به میزان 20 پاکت-سال (تعداد پاکت‌های سیگار در روز ضربدر تعداد سال‌های مصرف سیگار) دارید.

از پزشک خود در مورد مزایا و خطرات غربالگری سالانه سوال کنید.

چشم‌انداز / پیش‌آگهی

اگر سرطان ریه داشته باشم، چه انتظاری می‌توانم داشته باشم؟

آنچه پس از تشخیص سرطان ریه انتظار می‌رود به عوامل زیادی بستگی دارد. برای برخی از افراد مبتلا به سرطان در مراحل اولیه، پزشک شما سرطان را خارج می‌کند و شما به غربالگری‌های بعدی برای چندین سال نیاز خواهید داشت. برای بسیاری دیگر، این فرآیندی است که به مرور زمان تکامل می‌یابد. این ممکن است به معنای انجام یک نوع درمان تا زمانی که دیگر مؤثر نباشد و سپس رفتن به سراغ نوع دیگری باشد.

آیا سرطان ریه به سرعت گسترش می‌یابد؟

سرعت گسترش سرطان ریه به نوع آن بستگی دارد. از بین انواع اصلی، سرطان ریه سلول کوچک تمایل به گسترش سریع‌تری نسبت به سرطان ریه سلول غیر کوچک دارد. زمانی که سرطان ریه تشخیص داده می‌شود، ممکن است شروع به گسترش به غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها کرده باشد.

آیا سرطان ریه قابل درمان است؟

برخی از انواع سرطان ریه در صورت تشخیص قبل از گسترش، می‌توانند درمان‌شده تلقی شوند ، اگرچه متخصصان اغلب از کلمه “درمان‌شده” برای توصیف سرطان استفاده نمی‌کنند. اصطلاحات رایج‌تر “بهبودی” یا “بدون شواهدی از بیماری” (NED) هستند. اگر پنج سال یا بیشتر در حال بهبودی یا NED باشید، ممکن است درمان‌شده تلقی شوید. همیشه احتمال کمی وجود دارد که سلول‌های سرطانی دوباره برگردند.

میزان بقای سرطان ریه چقدر است؟

میزان بقای سرطان ریه تا حد زیادی به میزان گسترش سرطان در زمان تشخیص، نحوه پاسخ آن به درمان، سلامت کلی شما و سایر عوامل بستگی دارد. به عنوان مثال، برای تومورهای کوچکی که به غدد لنفاوی گسترش نیافته‌اند، میزان بقا برای تومورهایی که کوچکتر از ۱ سانتی‌متر هستند ۹۰٪، برای تومورهایی که بین ۱ تا ۲ سانتی‌متر هستند ۸۵٪ و برای تومورهایی که بین ۲ تا ۳ سانتی‌متر هستند ۸۰٪ است.

میزان بقای نسبی پنج ساله برای سرطان ریه تشخیص داده شده در هر مرحله‌ای ۲۲.۹٪ است. میزان بقای نسبی پنج ساله بر اساس میزان گسترش سرطان به شرح زیر است:

• ۶۴٪ برای NSCLC، ۲۹٪ برای SCLC) برای سرطانی که محدود به یک ریه است (موضعی).
•  ۳۷٪ برای NSCLC، ۱۸٪ برای SCLC) برای سرطانی که به غدد لنفاوی (منطقه‌ای) گسترش یافته است.
• ۲۶٪ برای NSCLC، ۳٪ برای SCLC) برای سرطانی که به سایر اندام‌ها (دوردست‌ها) گسترش یافته است.

به یاد داشته باشید که این اعداد جزئیات خاص تشخیص و درمان شما را در نظر نمی‌گیرند. به لطف پیشرفت در تشخیص و درمان، میزان مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در سال‌های اخیر به سرعت در حال کاهش بوده است.

میزان بقای نسبی به چه معناست؟

ارائه دهنده خدمات درمانی شما ممکن است میزان بقای پنج ساله را به عنوان راهی برای توضیح چگونگی تأثیر سرطان ریه بر سلامت شما پنج سال پس از تشخیص به اشتراک بگذارد. این اعداد، میزان بقای فرد مبتلا به سرطان ریه را با فردی در همان سن در جمعیت عمومی مقایسه می‌کند.

چطور از خودم مراقبت کنم؟

مراقبت از خود بخش مهمی از مراقبت از سرطان است. برخی از راه‌هایی که می‌توانید در حین دریافت درمان یا بهبودی از آن از خود مراقبت کنید عبارتند از:

• در صورت امکان، یکی از دوستان یا اعضای خانواده خود را در جلسات درمانی همراه خود ببرید. آنها می‌توانند به شما در پیگیری اطلاعات و گزینه‌هایی که ارائه دهنده خدمات درمانی در اختیارتان قرار می‌دهد، کمک کنند.
• از قبل برای روزهای بعد از درمان برنامه‌ریزی کنید. این ممکن است شامل درخواست کمک اضافی، آماده کردن وعده‌های غذایی از قبل یا اطمینان از داشتن یک برنامه سبک باشد.
• حتی اگر احساس خوبی ندارید، از پزشک خود در مورد تغذیه مناسب سوال کنید. نوشیدن مایعات فراوان برای هیدراته ماندن. در صورت امکان و طبق توصیه پزشک، ورزش کنید.
• داشتن شماره تلفن‌های مهم. ممکن است با چندین ارائه‌دهنده خدمات تماس بگیرید و دانستن اینکه در صورت بروز مشکل با چه کسی تماس بگیرید، مفید است.
• در نظر گرفتن پیوستن به یک گروه پشتیبانی محلی یا آنلاین. بودن در کنار افرادی که شرایط شما را تجربه کرده‌اند می‌تواند به شما کمک کند تا دیدگاه بهتری پیدا کنید و بدانید چه انتظاری داشته باشید.

اگر دوره‌های درمانی خود را به پایان رسانده‌اید، حمایت و مراقبت از خود هنوز هم می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت شما داشته باشد. در درخواست کمک یا راهنمایی تردید نکنید. حتماً طبق توصیه پزشک، روند درمان را پیگیری کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر علائمی دارید که شما را نگران می‌کند، با پزشک خود مشورت کنید. اگر سیگار می‌کشید یا قبلاً سیگار می‌کشیدید، از پزشک خود در مورد غربالگری سرطان ریه سوال کنید.

چه سوالاتی باید از پزشکم بپرسم؟

• گزینه‌های درمانی من چیست؟
• بهترین راه برای مراقبت از خودم در خانه چیست؟
• درمان چگونه خواهد بود؟
• مراحل بعدی من چیست؟
• شماره‌های مهم برای سوالات یا موارد اضطراری کدامند؟
• در صورت بروز چه عوارض جانبی باید با شما تماس بگیرم؟
• چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنم؟

منابع:

1. Witschi H. A short history of lung cancer. Toxicological sciences. 2001 Nov 1;64(1):4-6.
2. Pasic A, Postmus PE, Sutedja TG. What is early lung cancer?: A review of the literature. Lung cancer. 2004 Sep 1;45(3):267-77.
3. Slatore C, Lareau SC, Fahy B. Staging of lung cancer. American journal of respiratory and critical care medicine. 2022 May 1;205(9):P17-9.
4. Ruano-Raviña A, Provencio M, De Juan VC, Carcereny E, Moran T, Rodriguez-Abreu D, Lopez-Castro R, Albite EC, Guirado M, González LG, Massuti B. Lung cancer symptoms at diagnosis: results of a nationwide registry study. ESMO open. 2020 Jan 1;5(6):e001021.