استرس مزمن را جدی بگیرید؛ وقتی بدن بدون بیماری مشخص در حالت خطر است

استرس بخشی طبیعی از زندگی است، اما وقتی مزمن شود دیگر فقط احساس فشار نیست؛ یک فرآیند بیولوژیک واقعی است که می‌توان آن را در بدن اندازه‌گیری کرد. در یک مرور نظام‌مند ۴۰ سال مطالعه علمی درباره بیومارکرهای استرس، مشخص شده است که کورتیزول به‌همراه چند نشانگر دیگر مثل CRP، HbA1c، گلوکز، DHEA-S و سیتوکاین‌ها می‌توانند نشان دهند بدن در حالت استرس مزمن قرار دارد. (PubMed)

استرس مزمن نه‌تنها با حس خستگی و بی‌انرژی بودن همراه است، بلکه می‌تواند به‌تدریج سلامت هورمونی، متابولیک و قلبی‌عروقی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این مقاله علمی نشان می‌دهد که ما می‌توانیم استرس را مثل هر عامل فیزیولوژیک دیگر با تست‌های خاص آزمایشگاهی اندازه‌گیری کنیم  نه فقط از روی حس یا احساس درونی بدن.

2. استرس مزمن چیست و چرا مهم است؟

استرس به‌صورت کوتاه‌مدت می‌تواند به بدن کمک کند تا با شرایط دشوار مقابله کند، اما وقتی استرس مداوم و طولانی‌مدت شود، بدن وارد یک حالت «هشدار دائمی» می‌گردد که می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم‌های مختلف بدن را مختل کند. این حالت در علم به نام “استرس مزمن” شناخته می‌شود.

کورتیزول، هورمون کلیدی پاسخ به استرس است که توسط محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال ترشح می‌شود و نقش بسیار مهمی در تنظیم متابولیسم، ایمنی و پاسخ به تهدیدها دارد. (PubMed)

3. چرا استرس مزمن را نمی‌توان فقط با حس درمان کرد؟

بسیاری از افراد تنها زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که بیماری‌های واضح مثل فشار خون بالا یا فرم‌های شدید اضطراب پیدا شده باشد. اما استرس مزمن می‌تواند سال‌ها بدون علامت کلاسیک بیماری در بدن باقی بماند و به‌تدریج عملکرد هورمونی، سیستم ایمنی و متابولیک را تغییر دهد.

طبق داده‌های علمی، این تغییرات را می‌توان با بیومارکرهای فیزیولوژیک — یعنی نشانه‌های قابل اندازه‌گیری در خون، ادرار یا سایر نمونه‌های زیستی — مشاهده کرد. (PubMed)

4. از نگاه آزمایشگاه؛ چه شاخص‌هایی درباره استرس مهم‌اند؟

بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که ترکیب چندین نشانگر فیزیولوژیک می‌تواند تصویر دقیق‌تری از استرس مزمن بدهد تا فقط بررسی یک هورمون: (PubMed)

این نشانگرها را می‌توان اندازه‌گیری کرد تا مشخص شود بدن در معرض استرس مزمن قرار دارد یا خیر. (PubMed)

5.پیامدهای استرس مزمن برای سلامت

طبق شواهد علمی، استرس مزمن می‌تواند:

• عملکرد ایمنی را تضعیف کند
• کنترل قند خون را دشوارتر کند
• باعث افزایش التهاب خاموش در بدن شود
• تعادل هورمونی را بر هم بزند
• منجر به اختلال در الگوی خواب و خلق شود (PubMed)

این تغییرات اغلب بعداً به بیماری‌های جدی‌تر منتهی می‌شوند اگر زود تشخیص داده نشوند.

6.تست‌های پیشنهادی مرتبط با استرس و کورتیزول

برای ارزیابی علمی و دقیق وضعیت استرس مزمن و پاسخ هورمونی بدن می‌توان از آزمایش‌های زیر استفاده کرد:

 این تست‌ها معمولاً در پنل‌های هورمونی و متابولیک آزمایشگاه قابل بررسی هستند.

برای مشاهده پنل‌های تشخیصی مرتبط:

 پنل‌های آزمایشگاهی آزمایشگاه دکتر شریفی

7. جمع‌بندی

استرس فقط یک حالت ذهنی گذرا نیست؛

‌ بدن ما می‌تواند آن را به‌صورت فیزیولوژیک نشان دهد — یعنی قابل اندازه‌گیری در آزمایشگاه.

وقتی استرس مزمن در بدن ادامه پیدا کند، می‌تواند به‌تدریج تعادل هورمونی، متابولیسم و ایمنی را مختل کند. این تغییرات را نمی‌توان با حدس یا درمان‌های موقتی کنترل کرد؛ بلکه نیاز به بررسی علمی و آزمایشگاهی دقیق دارد.

استرس مزمن، واقعاً قابل اندازه‌گیری است — و آزمایشگاه زبان این تغییرات است. (PubMed)