تب ناگهانی، بدن‌درد شدید و سرفه‌ای که در مدت کوتاهی شروع می‌شود، در دوران بارداری نباید نادیده گرفته شود. این نشانه‌ها ممکن است به یک عفونت تنفسی مانند آنفولانزا مربوط باشند؛ بیماری‌ای که در بعضی موارد می‌تواند سلامت مادر را تحت تأثیر قرار دهد و به مراقبت پزشکی بیشتری نیاز داشته باشد. شناخت علائم هشدار و پیگیری به‌موقع آن‌ها کمک می‌کند مادر برای بررسی وضعیت خود و جنین، در زمان مناسبی اقدام کنید. [1][2]
علائم آنفولانزا در زن باردار؛ نشانه‌های اولیه بیماری
آنفولانزا معمولاً به‌صورت ناگهانی شروع می‌شود. ممکن است فرد در ابتدا احساس کسالت داشته باشد و سپس با تب، لرز، بدن‌درد یا ضعف قابل‌توجه روبه‌رو شود. البته شدت علائم در همه افراد یکسان نیست و بعضی مبتلایان ممکن است بدون تب نیز دچار عفونت شوند. [1][2]
مهم‌ترین علائم آنفولانزا در زنان باردار عبارت‌اند از:
- تب یا احساس تب و لرز: ممکن است دمای بدن افزایش پیدا کند یا فرد احساس گرما و سرمای متناوب داشته باشد.
- بدن‌درد و درد عضلانی: درد عضلات و احساس کوفتگی که گاهی انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند.
- خستگی و ضعف قابل‌توجه: بی‌حالی بیشتر از حد معمول که ممکن است با احساس فرسودگی همراه باشد.
- سردرد: دردی که می‌تواند هم‌زمان با تب، لرز و بدن‌درد ظاهر شود.
- سرفه: سرفه‌ای که ممکن است خشک یا آزاردهنده باشد.
- گلودرد: احساس درد یا ناراحتی هنگام بلع.
- آبریزش یا گرفتگی بینی: علائمی که ممکن است همراه سایر نشانه‌های تنفسی دیده شوند.
- تهوع، استفراغ یا اسهال: این علائم در برخی مبتلایان رخ می‌دهند، اما از نشانه‌های اصلی آنفولانزا در بزرگسالان نیستند. [1]
وجود یک علامت به‌تنهایی برای تشخیص آنفولانزا کافی نیست. برای مثال، خستگی و تهوع ممکن است به تغییرات طبیعی بارداری یا مشکلات دیگری مربوط باشند. شروع ناگهانی چند علامت، به‌ویژه تب، بدن‌درد و سرفه، دلیل مناسبی برای پیگیری پزشکی است.
علائم هشدار آنفولانزا در بارداری که نباید نادیده گرفته شوند
بارداری احتمال بروز عوارض جدی آنفولانزا را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، مهم است که علائم هشدار را بشناسید و در صورت مشاهده آن‌ها، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید. [2][3]
نشانه‌هایی که به بررسی فوری نیاز دارند عبارت‌اند از:
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس
- درد یا فشار مداوم در قفسه سینه یا شکم
- گیجی، کاهش سطح هوشیاری یا سرگیجه شدید و مداوم
- ضعف شدید یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های معمول
- ناتوانی در نوشیدن مایعات یا کاهش واضح ادرار
- بهبود اولیه و سپس بازگشت تب یا تشدید سرفه
- کاهش یا توقف حرکات جنین
- خونریزی واژینال یا خروج مایع از واژن
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی شدید یا سایر نشانه‌های جدی، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است. کاهش حرکات جنین و علائم هشدار مامایی نیز باید بدون تأخیر بررسی شوند. [3][4]
حتی اگر این نشانه‌ها را ندارید، در صورت مشکوک بودن علائم به آنفولانزا بهتر است در همان ابتدای بیماری با پزشک یا مراقب بارداری خود تماس بگیرید. منتظر شدیدتر شدن علائم نمانید.
خطرات آنفولانزا در دوران بارداری برای مادر و جنین
در دوران بارداری، تغییرات سیستم ایمنی، دستگاه تنفسی و گردش خون می‌توانند خطر عوارض جدی برخی عفونت‌ها، از جمله آنفولانزا، را افزایش دهند. به همین دلیل، زنان باردار در مقایسه با افراد غیر باردار بیشتر در معرض بستری شدن به دلیل آنفولانزا قرار دارند. [2][3]
عوارض احتمالی آنفولانزا برای مادر
در برخی موارد، بیماری می‌تواند شدید شود و عوارضی مانند ذات‌الریه (عفونت ریه)، تشدید بیماری‌های زمینه‌ای یا نیاز به بستری شدن ایجاد کند. احتمال عوارض در همه افراد یکسان نیست و شرایط عمومی مادر و بیماری‌های زمینه‌ای در ارزیابی پزشکی اهمیت دارند. [2][3]
تأثیر احتمالی آنفولانزا بر جنین
تب ناشی از عفونت در دوران بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد. برخی مطالعات، تب در اوایل بارداری را با افزایش احتمال بعضی پیامدهای نامطلوب، از جمله نقص لوله عصبی، مرتبط دانسته‌اند؛ بااین‌حال، این ارتباط به معنای بروز قطعی مشکل در جنین نیست. [2]
همچنین آنفولانزای شدید ممکن است با عوارض بارداری، از جمله زایمان زودرس، همراه باشد. بااین‌حال، صرف ابتلا به این بیماری به معنای آسیب قطعی به جنین نیست. ارزیابی وضعیت مادر و جنین باید بر اساس علائم، مرحله بارداری و نظر پزشک انجام شود. [2][3]
آنفولانزا در سه‌ماهه اول، دوم و سوم بارداری
آنفولانزا می‌تواند در هر مرحله از بارداری رخ دهد و احتمال عوارض جدی آن به یک سه‌ماهه خاص محدود نیست. بااین‌حال، مرحله بارداری در ارزیابی وضعیت مادر و تصمیم‌گیری درباره بررسی‌های موردنیاز اهمیت دارد. [2][3]
- سه‌ماهه اول: تب و علائم عفونت باید جدی گرفته شوند. در صورت بروز نشانه‌های مشکوک، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- سه‌ماهه دوم: همچنان احتمال بیماری شدید وجود دارد؛ بنابراین، نباید علائم ناگهانی و قابل‌توجه را صرفاً به تغییرات طبیعی بارداری نسبت داد.
- سه‌ماهه سوم: شدت علائم، وضعیت عمومی مادر و شرایط بارداری در تصمیم‌گیری پزشکی اهمیت دارند. نزدیک بودن زمان زایمان نیز ممکن است در ارزیابی وضعیت مؤثر باشد.
در هیچ‌یک از این مراحل، خفیف بودن علائم در ابتدای بیماری به‌تنهایی برای بی‌خطر دانستن آن کافی نیست.
تشخیص آنفولانزا در زنان باردار چگونه انجام می‌شود؟
علائم به‌تنهایی همیشه برای تشخیص قطعی آنفولانزا کافی نیستند. پزشک هنگام ارزیابی، زمان شروع بیماری، نشانه‌های موجود، تماس با افراد مبتلا و شرایط بارداری را در نظر می‌گیرد. در صورت نیاز، آزمایش‌های تشخیصی می‌توانند به شناسایی عامل عفونت کمک کنند. [1][5]
آزمایش PCR آنفولانزا
آزمایش مولکولی RT-PCR می‌تواند ماده ژنتیکی ویروس آنفولانزا را در نمونه تنفسی شناسایی کند. این روش برای تشخیص عفونت آنفولانزا کاربرد دارد و بسته به نوع آزمایش، می‌تواند ویروس‌های آنفولانزای نوع A و B را شناسایی کند. برخی روش‌ها نیز امکان تشخیص زیرگروه‌های مشخص ویروس را دارند. [5]
انجام آزمایش برای همه افراد در هر شرایطی ضروری نیست. پزشک با توجه به علائم، شرایط مادر و نیاز بالینی درباره نوع آزمایش تصمیم می‌گیرد. نتیجه آزمایش نیز باید در کنار علائم و ارزیابی پزشکی تفسیر شود.
چه زمانی بررسی آزمایشگاهی اهمیت دارد؟
اگر علائم مشکوک به آنفولانزا دارید، به‌خصوص اگر بیماری ناگهانی شروع شده یا با فرد مبتلا تماس داشته‌اید، پزشک ممکن است آزمایش مولکولی درخواست کند. در برخی شرایط، بررسی هم‌زمان آنفولانزا و کووید ۱۹ نیز مطرح می‌شود؛ زیرا هر دو می‌توانند علائم تنفسی ایجاد کنند. [5]
نکته مهم این است که در دوران بارداری، ارزیابی پزشکی نباید صرفاً به دلیل انتظار برای نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد. پزشک بر اساس وضعیت مادر تصمیم می‌گیرد که چه اقداماتی لازم است. [3][5]
پس از مشاهده علائم آنفولانزا در بارداری چه اقدامی لازم است؟
اگر در دوران بارداری با تب، بدن‌درد، سرفه یا ضعف ناگهانی روبه‌رو شدید، با پزشک یا مراقب بارداری خود تماس بگیرید و زمان شروع علائم را توضیح دهید. این اطلاعات به ارزیابی بهتر وضعیت کمک می‌کند.
به دلیل شرایط خاص بارداری، درباره مصرف هرگونه دارو، فرآورده گیاهی یا داروی بدون نسخه با پزشک یا داروساز مشورت کنید و از مصرف خودسرانه آن‌ها بپرهیزید. تشخیص علت علائم و تعیین اقدامات مناسب باید با توجه به وضعیت مادر و جنین انجام شود.
اگر پزشک انجام آزمایش را توصیه کرده است، آن را طبق راهنمایی او پیگیری کنید. در صورت بروز علائم هشدار، مانند تنگی نفس یا درد قفسه سینه، منتظر نوبت یا نتیجه آزمایش نمانید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
راهکارهای پیشگیری از آنفولانزا در دوران بارداری
واکسیناسیون سالانه به کاهش خطر ابتلا به آنفولانزا و بروز عوارض آن کمک می‌کند. CDC و کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) واکسن تزریقی غیرفعال یا واکسن نوترکیب آنفولانزا را برای زنان باردار توصیه می‌کنند. در مقابل، واکسن آنفولانزایی که به شکل اسپری بینی استفاده می‌شود و حاوی ویروس زنده ضعیف‌شده است، برای دوران بارداری مناسب نیست. [2][6]
علاوه بر واکسیناسیون، رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش احتمال انتقال ویروس کمک کند:
- شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون
- پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار
- پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه
- تهویه مناسب فضاهای بسته
- مشورت با پزشک در صورت تماس نزدیک با فرد مبتلا، به‌ویژه اگر علائم بیماری ظاهر شوند
آزمایش‌های مرتبط با بررسی آنفولانزا در آزمایشگاه دکتر شریفی
اگر پزشک برای بررسی احتمال ابتلا به آنفولانزا انجام آزمایش مولکولی را توصیه کرده است، می‌توانید از خدمات بخش تشخیص مولکولی PCR آزمایشگاه دکتر شریفی استفاده کنید. نوع آزمایش مورد نیاز باید بر اساس شرایط بیمار و درخواست پزشک مشخص شود.
در دوران بارداری، پیگیری پزشکی را به تأخیر نیندازید. نتیجه آزمایش باید در کنار علائم و ارزیابی بالینی تفسیر شود و به‌تنهایی وضعیت مادر و جنین را مشخص نمی‌کند.
جمع‌بندی
شروع ناگهانی تب، بدن‌درد، ضعف و سرفه می‌تواند از نشانه‌های آنفولانزا در بارداری باشد؛ اما تشخیص قطعی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست. با مشاهده نشانه‌های مشکوک، در همان ابتدای بیماری با پزشک تماس بگیرید و در صورت بروز علائم هشدار، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید. در صورت درخواست پزشک، آزمایش مولکولی می‌تواند به شناسایی عامل بیماری کمک کند.
سوالات متداول
آیا آنفولانزا در بارداری بدون تب هم ممکن است؟
بله. همه افراد مبتلا به آنفولانزا تب ندارند. بنابراین، نبود تب به‌تنهایی بیماری را رد نمی‌کند. اگر علائم دیگری مانند بدن‌درد، سرفه یا ضعف ناگهانی دارید، با توجه به شرایط بارداری با پزشک مشورت کنید. [1][3]
بدن‌درد و خستگی در بارداری نشانه آنفولانزاست؟
نه لزوماً. این علائم ممکن است به تغییرات طبیعی بارداری یا مشکلات دیگری مربوط باشند. شروع ناگهانی چند علامت، به‌ویژه همراه با تب، لرز یا سرفه، نیاز به بررسی دقیق‌تری دارد.
آیا برای تشخیص آنفولانزا در بارداری حتماً باید PCR انجام شود؟
خیر. پزشک با توجه به علائم و شرایط بالینی درباره نیاز به آزمایش تصمیم می‌گیرد. اگر آزمایش مولکولی درخواست شود، نتیجه آن می‌تواند به شناسایی ویروس کمک کند؛ اما ارزیابی پزشکی نباید به انتظار نتیجه آزمایش موکول شود. [3][5]
آنفولانزا در کدام ماه بارداری خطرناک‌تر است؟
خطر عوارض جدی به یک ماه یا سه‌ماهه خاص محدود نیست. مرحله بارداری در ارزیابی پزشکی اهمیت دارد، اما علائم مشکوک در تمام مراحل باید جدی گرفته شوند. [2][3]
منابع و مراجع علمی
[1] CDC — Signs and Symptoms of Flu
[2] ACOG — The Flu Vaccine and Pregnancy
[4] CDC — Signs and Symptoms of Flu
[5] CDC — Molecular Assays for Diagnosis of Influenza Virus Infection
