پارا آنفولانزا یکی از عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی است که می‌تواند باعث آبریزش بینی، تب و سرفه شود. این بیماری در بیشتر افراد با علائم خفیف همراه است؛ اما در کودکان خردسال ممکن است به التهاب حنجره و نای یا همان خروسک منجر شود و تنفس را دشوار کند.
با وجود شباهت نام پارا آنفولانزا و آنفولانزا، عامل ایجادکننده این دو بیماری متفاوت است. ویروس پارا آنفولانزا گروه مستقلی از ویروس‌های تنفسی است که چهار نوع اصلی دارد و می‌تواند افراد را در سنین مختلف درگیر کند.
در ادامه با ویژگی‌های این ویروس، علائم ابتلا، عوارض احتمالی و روش‌های تشخیص آن آشنا می‌شوید.
پارا آنفولانزا چیست؟
پارا آنفولانزا (Parainfluenza) عفونتی است که توسط ویروس‌های پاراآنفلوانزای انسانی (HPIV) ایجاد می‌شود. این ویروس‌ها می‌توانند قسمت‌های مختلف دستگاه تنفسی، از بینی و گلو تا نای و ریه‌ها را درگیر کنند.
شدت بیماری در افراد مختلف یکسان نیست. برخی افراد فقط علائم خفیفی شبیه سرماخوردگی دارند، درحالی‌که در بعضی موارد عفونت به مشکلاتی مانند خروسک، برونشیت یا ذات‌الریه منجر می‌شود.
این بیماری در کودکان خردسال شایع‌تر است؛ بااین‌حال، بزرگسالان و سالمندان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. [1][2]
انواع ویروس پارا آنفولانزا کدام‌اند؟
ویروس‌های پاراآنفلوانزای انسانی چهار نوع اصلی دارند. هر نوع می‌تواند بیماری تنفسی ایجاد کند، اما ارتباط بعضی از آن‌ها با عوارض مشخص‌تر است.
| نوع ویروس | ویژگی و بیماری مرتبط |
| HPIV-1 | یکی از عوامل اصلی خروسک در کودکان |
| HPIV-2 | عامل احتمالی خروسک و عفونت‌های تنفسی |
| HPIV-3 | ارتباط بیشتر با برونشیولیت و ذات‌الریه |
| HPIV-4 | کمتر شناسایی می‌شود و می‌تواند عفونت تنفسی ایجاد کند |
زمان شیوع: انواع ۱ و ۲ بیشتر در پاییز و نوع ۳ معمولاً در بهار و اوایل تابستان افزایش پیدا می‌کنند. برای نوع ۴ الگوی فصلی مشخصی گزارش نشده است. البته ابتلا به این ویروس‌ها به فصل خاصی محدود نیست. [1]
علائم پارا آنفولانزا چیست؟
نشانه‌های این عفونت به محل درگیری دستگاه تنفسی و شدت بیماری بستگی دارند. در بسیاری از افراد، علائم با یک عفونت تنفسی معمولی تفاوت زیادی ندارند.
شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- سرفه
- تب
- گلودرد
- عطسه
- گرفتگی صدا
- کاهش اشتها
همه این علائم لزوماً در یک فرد ظاهر نمی‌شوند. همچنین شدت آن‌ها می‌تواند از خفیف تا قابل‌توجه متغیر باشد. [1][2]
سرفه ناشی از پارا آنفولانزا چه شکلی است؟
در بعضی افراد، به‌خصوص کودکانی که دچار خروسک می‌شوند، سرفه صدایی خشن دارد. این حالت با سرفه معمولی تفاوت دارد و ممکن است همراه با گرفتگی صدا و صدای غیرعادی هنگام دم باشد.
علت این تغییر، التهاب و تورم حنجره و نای است که مسیر عبور هوا را تنگ می‌کند. [1][3]
پارا آنفولانزا در کودکان و احتمال ابتلا به خروسک
یکی از مهم‌ترین مشکلات ناشی از ویروس پارا آنفولانزا در کودکان، خروسک است. این بیماری بیشتر در کودکان خردسال دیده می‌شود و معمولاً به دلیل التهاب ناحیه حنجره و نای ایجاد می‌شود.
خروسک می‌تواند با نشانه‌های زیر همراه باشد:
- سرفه پارس‌مانند و خشن
- گرفتگی صدا
- صدای زیر و غیرعادی هنگام دم
- دشواری در تنفس در موارد شدید
صدای غیرعادی هنگام دم که استریدور (Stridor) نام دارد، می‌تواند نشانه تنگ شدن مسیر هوایی باشد.
در بعضی کودکان، عفونت ممکن است به قسمت‌های پایین‌تر ریه نیز گسترش پیدا کند و باعث برونشیولیت (التهاب مجاری هوایی کوچک داخل ریه) یا ذات‌الریه شود. [1][3]
چه زمانی باید کودک را به اورژانس برد؟
اگر کودک با دشواری تنفس، کبودی لب‌ها، فرورفتگی پوست بین دنده‌ها هنگام نفس کشیدن یا بی‌حالی شدید مواجه شد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. این نشانه‌ها ممکن است بیانگر اختلال جدی در تنفس باشند. [3]
پارا آنفولانزا در بزرگسالان چه عوارضی دارد؟
در بزرگسالان سالم، این عفونت معمولاً به شکل یک بیماری تنفسی خفیف ظاهر می‌شود و بدون ایجاد عارضه جدی بهبود پیدا می‌کند.
بااین‌حال، سالمندان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا به بیماری‌های مزمن ریوی مبتلا هستند، ممکن است بیشتر در معرض مشکلاتی مانند برونشیت و ذات‌الریه قرار بگیرند.
برونشیت به التهاب مجاری اصلی انتقال هوا به ریه‌ها گفته می‌شود و ذات‌الریه یا پنومونی به عفونتی گفته می‌شود که بافت ریه را درگیر می‌کند.
در این افراد، بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه یا بدتر شدن وضعیت تنفسی نیازمند بررسی پزشکی است. [1][2]
تفاوت پارا آنفولانزا با آنفولانزا چیست؟
با وجود شباهت نام، پارا آنفولانزا و آنفولانزا توسط دو گروه متفاوت از ویروس‌ها ایجاد می‌شوند.
تفاوت مهم این دو بیماری در جدول زیر آمده است:
| ویژگی | پارا آنفولانزا | آنفولانزا |
| عامل بیماری | ویروس‌های HPIV | ویروس‌های Influenza |
| علائم شاخص | آبریزش بینی، سرفه و گلودرد | تب، بدن‌درد، سردرد و خستگی |
| عارضه شناخته‌شده | خروسک در کودکان | عوارض تنفسی مانند ذات‌الریه |
| واکسن اختصاصی | در حال حاضر ندارد | واکسن فصلی دارد |
نکته مهم این است که علائم این بیماری‌ها می‌توانند با یکدیگر و سایر عفونت‌های تنفسی شباهت داشته باشند. بنابراین تشخیص دقیق عامل بیماری فقط بر اساس نشانه‌ها امکان‌پذیر نیست و در صورت نیاز باید از آزمایش‌های تشخیصی کمک گرفت.
پارا آنفولانزا چگونه منتقل می‌شود؟
این ویروس از طریق ترشحات تنفسی فرد آلوده و تماس با سطوح آلوده منتقل می‌شود.
برای مثال، هنگام سرفه و عطسه قطرات حاوی ویروس در محیط پخش می‌شوند. همچنین اگر فرد سطح آلوده‌ای را لمس کند و سپس دست خود را به چشم، بینی یا دهان بزند، احتمال انتقال عفونت وجود دارد.
علائم معمولاً ۲ تا ۶ روز پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می‌شوند. [1]
برای کاهش احتمال انتقال بیماری، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:
- شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون
- پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه
- کاهش تماس نزدیک با افراد بیمار
- تمیز کردن سطوح و وسایل مشترک
- تهویه مناسب محیط‌های بسته
ابتلا به پارا آنفولانزا ایمنی دائمی ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین امکان ابتلای مجدد به این ویروس وجود دارد. [1]
تشخیص پارا آنفولانزا با آزمایش PCR
پزشک معمولاً با بررسی علائم و معاینه بیمار می‌تواند احتمال عفونت تنفسی را ارزیابی کند. اما از آنجا که ویروس‌های مختلف علائم مشابهی ایجاد می‌کنند، گاهی لازم است عامل بیماری با آزمایش مشخص شود.
یکی از روش‌های تشخیص، آزمایش PCR است.
آزمایش PCR پارا آنفولانزا چگونه انجام می‌شود؟
PCR مخفف واکنش زنجیره‌ای پلیمراز است؛ روشی آزمایشگاهی که برای شناسایی ماده ژنتیکی عوامل بیماری‌زا، از جمله ویروس‌ها، استفاده می‌شود.
در این آزمایش، نمونه‌ای از ترشحات تنفسی فرد بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا ماده ژنتیکی ویروس پاراآنفلوانزا در نمونه وجود دارد یا خیر.
این روش به پزشک کمک می‌کند عامل عفونت را دقیق‌تر شناسایی کند و در صورت نیاز، آن را از سایر ویروس‌های تنفسی متمایز سازد. [1]
البته انجام آزمایش PCR برای تمام افراد مبتلا به علائم تنفسی ضروری نیست. پزشک با توجه به شرایط بیمار، شدت بیماری و تأثیر نتیجه آزمایش بر تصمیم‌گیری پزشکی درباره ضرورت آن نظر می‌دهد.
اگر پزشک انجام آزمایش مولکولی را برای بررسی عفونت تنفسی توصیه کرده است، می‌توانید از خدمات بخش تشخیص مولکولی PCR آزمایشگاه دکتر شریفی دیدن کنید.
توجه داشته باشید که نوع آزمایش قابل انجام برای شناسایی HPIV باید پیش از مراجعه با آزمایشگاه هماهنگ شود.
درمان پارا آنفولانزا چگونه است؟
در حال حاضر واکسن تایید شده یا داروی ضد ویروسی اختصاصی برای پیشگیری و درمان این عفونت وجود ندارد. در بیشتر موارد، مراقبت‌های حمایتی برای کاهش علائم و کمک به بهبود بیمار کافی است. [1][2]
این مراقبت‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- استراحت کافی
- نوشیدن مایعات به میزان مناسب
- کنترل تب و درد با داروهای مناسب طبق نظر پزشک
- مرطوب نگه داشتن هوای محیط در صورت کمک به کاهش خشکی و تحریک گلو
مصرف آنتی‌بیوتیک برای از بین بردن ویروس پاراآنفلوانزا مؤثر نیست؛ زیرا این داروها برای درمان عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌شوند. البته اگر عفونت باکتریایی هم‌زمان وجود داشته باشد، پزشک ممکن است درمان جداگانه‌ای در نظر بگیرد.
در موارد شدید خروسک یا درگیری ریه، بیمار ممکن است به مراقبت‌های پزشکی بیشتری نیاز داشته باشد.
سوالات متداول
پاراآنفلوانزا تا چه حد می‌تواند خطرناک باشد؟
در بیشتر افراد باعث بیماری خفیف می‌شود؛ اما در کودکان خردسال ممکن است خروسک و مشکلات تنفسی ایجاد کند. افراد دارای ضعف سیستم ایمنی و سالمندان نیز بیشتر در معرض عوارض هستند.
پاراآنفلوانزا چه تفاوتی با سرماخوردگی دارد؟
سرماخوردگی می‌تواند بر اثر ویروس‌های مختلفی ایجاد شود، اما پاراآنفلوانزا ناشی از گروه مشخصی از ویروس‌هاست. با وجود تفاوت عامل بیماری، علائم آن‌ها ممکن است به یکدیگر شباهت داشته باشد.
فصل شیوع پاراآنفلوانزا چه زمانی است؟
زمان شیوع به نوع ویروس بستگی دارد. بعضی انواع پاراآنفلوانزا در فصل‌های مشخصی بیشتر دیده می‌شوند، اما ابتلا به این ویروس فقط به پاییز و زمستان محدود نیست و در تابستان نیز اتفاق می‌افتد. [1]
آیا پارا آنفولانزا باعث ذات‌الریه می‌شود؟
بله. بعضی انواع این ویروس، به‌ویژه نوع ۳، می‌توانند قسمت‌های پایین‌تر دستگاه تنفسی را درگیر کنند و باعث ذات‌الریه شوند. [1]
امکان ابتلای مجدد به پاراآنفلوانزا وجود دارد؟
بله. ابتلا به پاراآنفلوانزا ایمنی کامل و دائمی ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین ممکن است فرد در طول زندگی چندین بار به این ویروس مبتلا شود. [1]
برای شناسایی ویروس پاراآنفلوانزا چه آزمایشی انجام می‌شود؟
آزمایش PCR یکی از روش‌های تشخیص این ویروس است؛ بااین‌حال، انجام آن برای همه بیماران ضرورت ندارد. پزشک با توجه به علائم، شرایط بیمار و نیاز به شناسایی دقیق عامل عفونت، درباره درخواست آزمایش تصمیم می‌گیرد.
منابع و مراجع علمی
[1] CDC — Clinical Overview of Human Parainfluenza Viruses
[2] CDC — About Human Parainfluenza Viruses
[3] MedlinePlus — Croup
[4] CDC — Types of Influenza Viruses
