شروع ناگهانی تب، بدن‌درد، سردرد و سرفه می‌تواند نشانه ابتلا به آنفولانزا باشد؛ اما همه ویروس‌های آنفولانزا یکسان نیستند. آنفولانزا نوع A یکی از انواع اصلی ویروس آنفولانزاست که در ایجاد همه‌گیری‌های فصلی نقش مهمی دارد و بعضی از زیرگروه‌های آن نیز می‌توانند تغییرات قابل‌توجهی پیدا کنند. [1][2]
شناخت ویژگی‌های آنفولانزای نوع A، علائم معمول و روش‌های تشخیص آن کمک می‌کند بدانیم چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم و چه موقع انجام آزمایش می‌تواند در تصمیم‌گیری درمانی مؤثر باشد.
آنفولانزا نوع A چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟
آنفولانزا نوع A عفونتی ویروسی است که دستگاه تنفسی، یعنی بینی، گلو و گاهی ریه‌ها را درگیر می‌کند. این ویروس از راه ترشحات تنفسی و ذراتی که فرد مبتلا هنگام سرفه، عطسه یا صحبت کردن منتشر می‌کند، می‌تواند به دیگران منتقل شود. [1]
مهم‌ترین ویژگی‌های آنفولانزای نوع A عبارت‌اند از:
- توانایی ایجاد همه‌گیری: ویروس آنفولانزای A می‌تواند در فصل‌های مختلف باعث شیوع گسترده بیماری شود. این نوع ویروس تنها نوع شناخته‌شده آنفولانزاست که توانایی ایجاد همه‌گیری جهانی را دارد. [1][2]
- وجود زیرگروه‌های مختلف: ویروس‌های آنفولانزای A بر اساس دو پروتئین سطحی به نام‌های هماگلوتینین (H) و نورآمینیداز (N) دسته‌بندی می‌شوند.
- امکان تغییر ژنتیکی: این ویروس‌ها می‌توانند تغییر کنند؛ به همین دلیل، زیرگروه‌های در گردش و میزان شیوع آن‌ها ممکن است در طول زمان تغییر کند. [2]
- شدت متفاوت بیماری: ابتلا به آنفولانزای A در همه افراد به یک شکل پیش نمی‌رود. برخی افراد علائم خفیف دارند، اما در گروه‌های پرخطر احتمال بروز عوارض جدی بیشتر است. [1][3]
نکته مهم این است که نوع A بودن ویروس به‌تنهایی نشان نمی‌دهد بیماری در یک فرد مشخص چقدر شدید خواهد بود. سن، وضعیت سلامت، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط سیستم ایمنی نیز در شدت بیماری نقش دارند.
علائم آنفولانزا نوع A چگونه شروع می‌شوند؟
علائم آنفولانزا نوع ای معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند. ممکن است فرد در طول چند ساعت از احساس خستگی معمولی به تب، بدن‌درد و ضعف قابل‌توجه برسد. بااین‌حال، شدت و ترکیب علائم در همه بیماران یکسان نیست. [1][3]
نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:
- تب یا احساس تب و لرز
- سرفه، معمولاً خشک
- گلودرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- سردرد
- درد عضلات و بدن‌درد
- خستگی و ضعف
- کاهش اشتها
همه افراد مبتلا الزاماً تب ندارند. همچنین، وجود تب و بدن‌درد به‌تنهایی برای تشخیص آنفولانزا کافی نیست؛ زیرا ویروس‌های تنفسی دیگری نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. [3]
تفاوت علائم اولیه با نشانه‌های هشداردهنده
در بسیاری از افراد، علائم به‌تدریج طی چند روز کاهش پیدا می‌کنند؛ بااین‌حال، تنگی نفس، درد یا فشار مداوم در قفسه سینه، گیجی، کاهش سطح هوشیاری یا کم‌آبی شدید می‌تواند نشانه مشکل جدی باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. در کودکان، تنفس دشوار، بی‌حالی غیرعادی، کبودی لب‌ها یا کاهش واضح ادرار نیز از علائم هشداردهنده هستند. [3][4]
اگر علائم پس از بهبود دوباره شدید شوند یا بیماری رو به وخامت برود، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.
زیرگروه‌های آنفولانزا نوع A چه تفاوتی دارند؟
ویروس آنفولانزای A بر اساس ساختار پروتئین‌های سطحی خود به زیرگروه‌های مختلفی تقسیم می‌شود. دو زیرگروه شناخته‌شده‌ای که به‌طور معمول در گردش انسانی نقش دارند، H1N1 و H3N2 هستند. [2]
این نام‌ها به تفاوت در پروتئین‌های سطح ویروس اشاره دارند؛ به‌خودی‌خود نشان‌دهنده شدت بیماری در یک فرد نیستند. همچنین، علائم این زیرگروه‌ها آن‌قدر با یکدیگر شباهت دارند که معمولاً نمی‌توان تنها بر اساس نشانه‌های بیمار مشخص کرد به کدام زیرگروه مبتلا شده است. [2][5]
آنفولانزا نوع A چگونه منتقل می‌شود؟
ویروس آنفولانزا می‌تواند از طریق ذرات تنفسی منتشرشده از فرد مبتلا منتقل شود. تماس نزدیک با فرد بیمار، به‌ویژه در فضاهای بسته و شلوغ، احتمال انتقال را افزایش می‌دهد. لمس سطوح آلوده و سپس لمس چشم، بینی یا دهان نیز ممکن است در انتقال نقش داشته باشد، هرچند انتقال تنفسی اهمیت بیشتری دارد. [1]
برای کاهش احتمال ابتلا و انتقال بیماری، رعایت این نکات مفید است:
- واکسن آنفولانزای فصلی را طبق توصیه‌های بهداشتی و با توجه به شرایط فرد دریافت کنید.
- در زمان بیماری تا حد امکان در خانه بمانید و از تماس نزدیک با افراد پرخطر خودداری کنید.
- هنگام سرفه و عطسه، دهان و بینی را بپوشانید.
- دست‌ها را مرتب با آب و صابون بشویید.
- محیط‌های بسته را تهویه کنید و در صورت لزوم از ماسک استفاده کنید. [6]
آنفولانزا نوع A چند روز طول می‌کشد؟
در بسیاری از افراد، علائم اصلی آنفولانزا طی چند روز تا حدود یک هفته کاهش می‌یابد؛ اما سرفه و احساس خستگی ممکن است بیشتر ادامه پیدا کند. مدت بیماری به سن، وضعیت سلامت و شدت عفونت بستگی دارد. [1][3]
در بعضی بیماران، به‌ویژه افراد پرخطر، آنفولانزا می‌تواند به عوارضی مانند ذات‌الریه یا تشدید بیماری‌های زمینه‌ای منجر شود. سالمندان، کودکان خردسال، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن یا ضعف سیستم ایمنی باید نسبت به نشانه‌های تشدید بیماری حساس‌تر باشند. [1][4]
اگر تب و علائم به‌جای بهتر شدن ادامه پیدا کنند، تنفس دشوار شود یا پس از یک دوره بهبود دوباره حال بیمار بدتر شود، لازم است پزشک وضعیت را بررسی کند.
تشخیص آنفولانزا نوع A با چه آزمایشی انجام می‌شود؟
علائم بالینی می‌توانند پزشک را به آنفولانزا مشکوک کنند، اما برای تأیید عفونت یا افتراق آن از بعضی عفونت‌های تنفسی دیگر ممکن است آزمایش درخواست شود. تصمیم درباره انجام آزمایش به شدت علائم، شرایط بیمار، زمان شروع بیماری و تأثیر نتیجه بر روند درمان بستگی دارد. [3][5]
آزمایش مولکولی و PCR آنفولانزا
آزمایش‌های مولکولی مانند RT-PCR ماده ژنتیکی ویروس را در نمونه تنفسی شناسایی می‌کنند و معمولاً حساسیت و ویژگی بالاتری نسبت به آزمایش‌های سریع مبتنی بر شناسایی آنتی‌ژن دارند. بسته به نوع آزمایش، نتیجه می‌تواند وجود ویروس آنفولانزای A یا B را مشخص کند. برخی آزمایش‌های تخصصی‌تر توانایی شناسایی زیرگروه‌هایی مانند H1N1 یا H3N2 را نیز دارند. [5]
بااین‌حال، انجام PCR برای همه افرادی که علائم خفیف دارند ضروری نیست. پزشک با توجه به شرایط بیمار و اینکه نتیجه آزمایش چه کمکی به تصمیم‌گیری درمانی می‌کند، درباره نیاز به آزمایش تصمیم می‌گیرد. در بیماران بستری، افراد پرخطر یا کسانی که بیماری شدید یا پیشرونده دارند، ارزیابی و درمان نباید صرفاً به دلیل انتظار برای نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد. [5]
درمان آنفولانزا نوع A چگونه انجام می‌شود؟
درمان به شدت بیماری و شرایط فرد بستگی دارد. برای موارد خفیف، استراحت، مصرف مایعات کافی و مراقبت از علائم می‌تواند کمک‌کننده باشد. داروهای کاهش‌دهنده تب و درد نیز باید متناسب با سن، وضعیت سلامت و توصیه پزشک یا داروساز مصرف شوند.
داروهای ضدویروس، از جمله داروهایی که برای درمان آنفولانزا تجویز می‌شوند، برای برخی بیماران مناسب‌اند. این داروها بیشترین فایده را معمولاً زمانی دارند که در یکی دو روز نخست شروع علائم مصرف شوند؛ بااین‌حال، در بیماران بستری، مبتلایان به بیماری شدید یا افراد پرخطر ممکن است حتی پس از این بازه نیز توصیه شوند. تصمیم درباره مصرف آن‌ها با پزشک است. [7]
آنتی‌بیوتیک‌ها روی خود ویروس آنفولانزا اثری ندارند و تنها در صورت تشخیص عفونت باکتریایی یا وجود دلیل پزشکی مشخص تجویز می‌شوند. برای کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری‌های ویروسی نیز نباید بدون توصیه پزشک از آسپرین استفاده کرد. [4][7]
آزمایش‌های مرتبط با تشخیص عفونت‌های ویروسی در آزمایشگاه دکتر شریفی
اگر پزشک برای تشخیص آنفولانزا یا تمایز آن از سایر عفونت‌های تنفسی، انجام آزمایش مولکولی را لازم بداند، می‌توانید برای مشاهده خدمات مرتبط به بخش تشخیص مولکولی PCR آزمایشگاه دکتر شریفی مراجعه کنید.
انتخاب نوع آزمایش به علائم بیمار و نظر پزشک بستگی دارد. بنابراین، انجام آزمایش برای همه افراد دارای علائم تنفسی ضروری نیست و نتیجه آن نیز باید در کنار علائم و ارزیابی پزشکی تفسیر شود.
به این ترتیب، تشخیص آنفولانزا با بررسی علائم آغاز می‌شود و در صورت نیاز، با ارزیابی پزشک و انجام آزمایش مناسب ادامه پیدا می‌کند.
جمع‌بندی
آنفولانزا نوع A یکی از عوامل مهم عفونت‌های تنفسی فصلی است و می‌تواند از یک بیماری خفیف تا عفونتی همراه با عوارض جدی متغیر باشد. تب، سرفه، بدن‌درد، سردرد و خستگی از نشانه‌های رایج آن هستند، اما تشخیص قطعی تنها از روی علائم امکان‌پذیر نیست. در صورت نیاز، آزمایش‌های مولکولی می‌توانند به شناسایی ویروس کمک کنند و بعضی از آن‌ها زیرگروه ویروس را نیز مشخص می‌کنند. در صورت بروز علائم هشداردهنده یا قرار داشتن در گروه پرخطر، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
سوالات متداول
آنفولانزا نوع A خطرناک‌تر است یا نوع B؟
هر دو نوع می‌توانند باعث بیماری شدید شوند. نوع A علاوه بر شیوع‌های فصلی، توانایی ایجاد همه‌گیری جهانی را دارد؛ اما این موضوع به این معنی نیست که در هر فرد، عفونت نوع A الزاماً شدیدتر از نوع B خواهد بود. شدت بیماری به عوامل مختلفی از جمله سن و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. [1][2]
آیا بدون تب هم ممکن است به آنفولانزا نوع A مبتلا شد؟
بله. بعضی از افراد مبتلا به آنفولانزا علائم تنفسی و عمومی دارند، اما تب در آن‌ها دیده نمی‌شود. به همین دلیل، نبود تب به‌تنهایی ابتلا به آنفولانزا را رد نمی‌کند. [3]
آیا از روی علائم می‌توان فهمید آنفولانزا از نوع A است؟
خیر. علائم آنفولانزای A ممکن است با آنفولانزای B و سایر عفونت‌های تنفسی شباهت زیادی داشته باشد. در صورت نیاز به تشخیص دقیق، پزشک می‌تواند آزمایش مناسب را درخواست کند. [3][5]
چه زمانی برای علائم آنفولانزا باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت تنگی نفس، درد یا فشار مداوم قفسه سینه، گیجی، کم‌آبی شدید یا بدتر شدن دوباره علائم، ارزیابی پزشکی ضروری است. افراد پرخطر نیز بهتر است در صورت بروز علائم مشکوک، زودتر با پزشک تماس بگیرند؛ زیرا ممکن است درمان ضدویروسی برای آن‌ها اهمیت داشته باشد. [4][7]
منابع
[1] World Health Organization (WHO) — Influenza (Seasonal)
[2] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Types of Influenza Viruses
[3] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Signs and Symptoms of Flu
[4] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Flu: What To Do If You Get Sick
[5] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Information on Rapid Molecular Assays, RT-PCR, and Other Molecular Assays for Diagnosis of Influenza Virus Infection
[6] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Preventing Seasonal Flu
[7] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Treating Flu with Antiviral Drugs
